Kadınlarda HPV belirtileri: ne görülür, ne görülmez?

HPV, yani insan papilloma virüsü, kadın hastalıkları polikliniğinde en sık konuşulan konulardan biridir ve sorular genellikle tek bir noktada birleşir: bende HPV varsa bunu nasıl fark ederim? Bu sorunun dürüst yanıtı kısadır. HPV'nin en sık rastlanan bulgusu, hiçbir bulgu olmamasıdır. Virüs genital bölgedeki deri ve mukoza hücrelerine, bu arada rahim ağzının yüzey hücrelerine yerleşir, bağışıklık sistemi onu zaman içinde kendiliğinden temizler ve bu sürecin tamamı ağrı, akıntı ya da kanama yapmadan geçebilir. Bu nedenle HPV belirti beklenerek aranmaz; tarama ile aranır. Belirti beklemek, aslında fark edilebilecek bir değişikliğin görülmesini geciktirir.

Bu yazıda önce görülebilen bulguları ayırıyoruz: düşük riskli tiplerle ilişkilendirilen genital siğillerin görünümü ve yerleşimi, yüksek riskli tiplerin erken dönemde neden sessiz kaldığı ve ileri evrede ortaya çıkabilecek bulgular. Ardından bu bulguların HPV'ye özgü olmadığını, aynı tablonun enfeksiyon, polip ve başka nedenlerle de oluşabildiğini açıklıyoruz. Smear testi ile HPV testinin hücresel değişikliği belirtiden önce nasıl yakaladığını anlatıyoruz. Yazının hemen ikinci bölümünde ise değerlendirmesi geciktirilmemesi gereken bulguları topladık. Amaç bilgilendirmektir; sizdeki bulgunun ne anlama geldiğine, muayene ve gerekli görülen tetkiklerden sonra sizi izleyen hekim karar verir.

HPV'nin en sık bulgusu: hiçbir bulgu olmaması

HPV tek bir virüs değil, birbirine benzeyen çok sayıda tipten oluşan bir ailedir. Bu tiplerin büyük bölümü genital bölgedeki deri ve mukoza hücrelerine yerleşir, bir süre orada kalır ve bağışıklık sistemi tarafından sessizce temizlenir. Bu sessiz dönemde kadının hissedeceği bir değişiklik olmaz: akıntı aynı kalır, adet düzeni bozulmaz, ilişki sırasında ya da sonrasında bir şikâyet gelişmez. HPV'nin en sık karşılaşılan tablosu, hiçbir yakınmanın bulunmadığı tablodur. Bu durum virüsün önemsiz olduğunu değil, varlığının belirti üzerinden anlaşılamayacağını gösterir.

Bu noktanın pratikteki sonucu şudur: kendini iyi hisseden, akıntısı olağan, kanaması düzenli bir kadında HPV bulunabilir. Tersi de doğrudur; belirgin akıntısı ya da lekelenmesi olan bir kadında bu bulgunun nedeni, HPV ile ilgisi olmayan başka bir durum olabilir. Dolayısıyla "belirtim yok, bende HPV yoktur" cümlesi de, "akıntım var, demek ki HPV'm var" cümlesi de güvenilir değildir. Virüsün varlığı ve rahim ağzı hücrelerinde bir değişiklik yapıp yapmadığı yalnızca tarama testleriyle ortaya konur.

Bir ayrımı baştan yapmak yararlıdır. HPV'nin bazı tipleri deride ve mukozada gözle görülebilen kabarıklıklara, yani genital siğillere yol açabilir; bunlar düşük riskli olarak adlandırılan tiplerle ilişkilendirilir. Başka tipler ise görünür bir değişiklik yapmadan rahim ağzı hücrelerinde zaman içinde ilerleyebilen değişikliklere yol açabilir; bunlar yüksek riskli tiplerdir. Görünen bulgu ile riskli olan süreç çoğu zaman aynı tiplerden kaynaklanmaz. Bu nedenle siğil görmemek rahatlatıcı bir bilgi sayılmaz, siğil görmek de ileri bir hastalık anlamına gelmez.

Geciktirilmeden değerlendirilmesi gereken bulgular

HPV ile ilişkili bulguların büyük bölümü zamana duyarlı değildir ve planlı bir randevuda değerlendirilir. Ancak bazı bulgular, nedeni HPV olsun ya da olmasın, beklemeye uygun değildir. Bu bölümü ayrıntılı başlıkların önüne aldık; çünkü aşağıdaki maddelerden biri sizde varsa yazının geri kalanını okuyarak zaman geçirmenin bir yararı yoktur. İlk iki madde acil servis gerektirir. Ateşli tablonun anlatıldığı madde de acil servis gerektirebilir: ateşiniz 38,5 °C'yi aşıyorsa, ağrı şiddetliyse, kusma varsa, gebelik olasılığı varsa ya da bağışıklığınızı baskılayan bir durumunuz varsa acil servise başvurun. Diğer maddeler çoğu durumda acil servis gerektirmez, ancak randevu sırası beklemek yerine her maddede belirtilen süre içinde hekime başvurmayı gerektirir. Belirleyici olan şikâyetin kaç gündür sürdüğü değil, ne kadar hızlı ağırlaştığıdır; hızlı bir ağırlaşma varsa süre beklemeden acil servise başvurun. Amaç sizi bir tanıya götürmek değil, değerlendirmenin gecikmesini önlemektir.

• Pedi bir saat içinde tamamen dolduran ya da durdurulamayan yoğun kanama: tek başına, başka bir yakınma eşlik etmese bile beklemeye uygun değildir. 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.
• Kanamayla birlikte baygınlık hissi, göz kararması, çarpıntı, nefes darlığı ya da soğuk terleme: 112'yi arayın. Yoğun kanama varsa kendi başınıza araç kullanmayın, birinin sizi götürmesini isteyin.
• Cinsel ilişki sonrasında tekrarlayan kanama: acil servis gerektirmez, ancak kendiliğinden geçmesini beklemeyin. Rahim ağzının muayene edilmesi ve gerekiyorsa örnek alınması için günler içinde randevu alın.
• Adet dışı, beklenmeyen bir zamanda başlayan kanama ya da lekelenme: bir kez olup geçmediyse, yerleştiyse ya da her döngüde tekrarlıyorsa günler içinde randevu alın.
• Menopozdan sonra, yani son adetin üzerinden on iki ay geçtikten sonra görülen her kanama ve her lekelenme: miktarı ne kadar az olursa olsun beklenen bir bulgu değildir, günler içinde değerlendirilmeli ve araştırılmadan bırakılmamalıdır.
• Haftalardır geçmeyen, döngünün belli bir dönemine bağlanamayan pelvik ağrı, özellikle kilo kaybı, iştahsızlık ya da bacağa vuran ağrı eşlik ediyorsa: randevuyu ertelemeyin, günler içinde hekime başvurun.
• Ateş, titreme, alt karın ağrısı ve kokusu belirgin biçimde değişmiş akıntının birlikte bulunması: pelvik enfeksiyon düşünülür, aynı gün değerlendirilmelidir; ateş 38,5 °C'yi aşıyorsa, ağrı şiddetliyse, kusma varsa ya da gebelik olasılığı varsa acil servise başvurun.
• Tek bir bacakta hızla gelişen şişlik, kızarıklık ve ağrı: nedeni bu yazının konusu olmasa da beklemeye uygun değildir, aynı gün değerlendirilmelidir.
• Genital bölgede hızla büyüyen, yara haline gelip iyileşmeyen ya da altındaki dokuya yapışmış gibi duran bir kabarıklık: siğillerin olağan seyri bu değildir, günler içinde muayene edilmelidir.

Bu liste olabilecek her durumu kapsamaz. Kendinizi kötü hissediyorsanız, kanamanız artıyorsa ya da listede yer almayan yeni bir yakınma eklendiyse başvuruyu ertelemeyin. Ayrıca şu noktayı vurgulamak gerekir: yukarıdaki bulguların hiçbiri tek başına HPV tanısı koydurmaz ve hiçbiri tek başına kanser anlamına gelmez. Hepsi muayene, gerekli görülürse rahim ağzından örnek alınması ve görüntüleme ile ayırt edilebilen durumlara işaret eder. Bu değerlendirmeyi ve hangi uzmanın devam edeceğine ilişkin kararı sizi muayene eden hekim verir.

Düşük riskli ve yüksek riskli tipler belirti açısından neden farklıdır

HPV tipleri, hücrede yaptıkları değişikliğin niteliğine göre iki grupta ele alınır. Düşük riskli olarak adlandırılan tipler hücrenin çoğalmasını yüzeyel biçimde hızlandırır; sonuç, deri ve mukoza yüzeyinde gözle fark edilebilen, iyi huylu kabarıklıklardır. Bu kabarıklıklar kanser öncüsü değildir. Yüksek riskli tipler ise hücrenin kendini onarma ve bölünmeyi durdurma düzenini bozabilir. Bu bozulma yüzeyde bir kabarıklık oluşturmaz; rahim ağzı hücrelerinin mikroskobik görünümünde, yıllar içinde ilerleyebilen bir değişiklik olarak ortaya çıkar.

Bu farkın hasta açısından anlamı şudur: görünür olan grup genellikle tehlikesiz, tehlikeli olabilen grup ise genellikle görünmezdir. Bu nedenle genital siğili olan bir kadının rahim ağzı taramasını ihmal etmemesi, siğili olmayan bir kadının da taramayı gereksiz görmemesi gerekir. Yüksek riskli bir tipin varlığı hücresel değişiklik yaptığı anlamına gelmez; çoğu durumda bağışıklık sistemi virüsü temizler ve hücre görünümü normale döner. Önemli olan bu sürecin, belirti beklenmeden, düzenli tarama ile izlenmesidir.

Yüksek riskli tiplerin rahim ağzı dışında, daha seyrek olarak vulva, vajina ve anüs bölgesi hücrelerini de etkileyebildiği kabul edilir. Bu bölgelerdeki değişiklikler de erken dönemde genellikle sessizdir; bazen kaşıntı, renk değişikliği ya da iyileşmeyen bir çatlak şeklinde fark edilir. Bu tür bir değişikliği kendiniz değerlendirmeye çalışmak yerine muayenede göstermek doğru yaklaşımdır. Vulva derisinde haftalarca geçmeyen kaşıntı ya da renk değişikliği, nedeni çoğu zaman HPV olmasa da muayene edilmesi gereken bir bulgudur.

Genital siğil nasıl görünür, nerede çıkar

Genital siğiller, HPV'nin görülebilen en tipik bulgusudur ve hastalar bunları genellikle duşta ya da tıraş sırasında elle fark eder. Görünümleri tek biçimli değildir: et renginde, pembe, beyaz, kırmızı ya da çevre deriden koyu olabilir; kimi zaman tek tek ve kubbe biçiminde, kimi zaman yan yana birleşerek karnabahara benzeyen bir yüzey oluşturacak kadar bir arada bulunabilir. Boyutları milimetrenin altındaki tek tek kabarıklıklardan, bir araya gelerek santimetre ölçeğinde bir yüzey oluşturan kümelere kadar değişir. Dokunulduğunda yumuşak ya da sert olabilir, yüzeyi genellikle pürüzlüdür. Çoğu kadında hiçbir yakınma yapmaz, ancak bir bölümü ağrıyabilir, kaşınabilir ya da kanayabilir.

• Yerleşim: büyük ve küçük dudaklar, vajina girişi, perine, anüs çevresi; daha seyrek olarak vajina içi ve rahim ağzı. Rahim ağzındaki siğiller elle fark edilmez, muayenede görülür.
• Görünüm: yumuşak ya da sert olabilen, yüzeyi genellikle pürüzlü kabarıklıklar; düz, kubbe biçiminde veya saplı olabilir. Rengi et renginde, pembe, beyaz, kırmızı ya da çevre deriden daha koyu olabilir; çevre deriyle aynı tonda olanlar gözden kaçar.
• Sayı ve dağılım: tek bir kabarıklık olabileceği gibi, birkaç tanesi bir arada küme oluşturabilir.
• Zamanlama: virüsle karşılaşma ile siğilin görünür hale gelmesi arasındaki süre kişiden kişiye çok değişir, haftalar ile aylar arasında, bazı kadınlarda daha uzun bir sürede olabilir. Bu nedenle siğilin ne zaman alındığı genellikle belirlenemez.
• Olağan dışı olan: hızla büyüyen, yara haline gelip iyileşmeyen, altındaki dokuya yapışmış gibi duran ya da rengi belirgin biçimde değişmiş bir lezyon. Siğillerin sert olması, ağrıması, kaşınması ya da hafif kanaması tek başına olağan dışı sayılmaz; yukarıdaki özelliklerden biri varsa lezyon muayene edilmelidir.

Genital siğillerin bir bölümü bağışıklık sistemi virüsü baskılayınca kendiliğinden geriler. Bir bölümü ise sebat eder ya da yeni odaklar ekleyerek sürer. Tedavi seçenekleri vardır: hekim tarafından uygulanan işlemler ve yine hekim tarafından reçete edilen topikal tedaviler bulunur. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğuna, lezyonun yerleşimine ve sayısına bakarak sizi muayene eden hekim karar verir; bu nedenle burada ilaç adı ya da uygulama şeması yer almamaktadır. Tedavi görünen lezyonu ortadan kaldırır, virüsün vücuttan silinmesini sağladığı söylenemez.

Yüksek riskli HPV erken dönemde neden sessiz kalır

Rahim ağzı, dış yüzeyi ile kanal içini kaplayan iki farklı hücre tipinin buluştuğu bir geçiş bölgesine sahiptir. Yüksek riskli HPV bu bölgedeki hücrelere yerleşir. Burada oluşan ilk değişiklikler hücrenin çekirdek ve sitoplazma oranında, olgunlaşma düzeninde görülen mikroskobik farklılıklardır. Bu farklılıkların yüzeyde bir kabartı, bir yara ya da bir salgı değişikliği oluşturması gerekmez. Ayrıca rahim ağzı dokusunun ağrı duyusu sınırlıdır; bu bölgedeki erken değişiklikler kadında bir his oluşturmaz.

Bu değişikliklerin bir bölümü kendiliğinden geriler ve hücre görünümü normale döner. Bir bölümü yerinde kalır, bir bölümü ise yıllar süren bir süreçte daha belirgin hale gelir. Bu süreç genellikle yavaştır; işte taramanın işe yaramasını sağlayan şey de bu yavaşlıktır. Değişiklik mikroskop altında fark edilebilir hale geldiğinde kadının hâlâ hiçbir yakınması yoktur ve bu dönemde yapılabilecekler, belirti ortaya çıktıktan sonra yapılabileceklerden farklıdır. Tarama, bulguyu beklemek yerine süreci bulgudan önce yakalama girişimidir.

Bulgu veren döneme geçildiğinde ortaya çıkan şikâyetler, genellikle dokunun yapısının değişmesi ve yüzeyinin kolay kanar hale gelmesiyle ilgilidir. Yani ilişki sonrası kanama gibi bir bulgu, sessiz hücresel değişiklik döneminin geride kaldığını gösterir; bu, hastalığın ileri evrede olduğu anlamına gelmez, çoğu zaman erken evrede ve tedavi edilebilir bir aşamada ortaya çıkar. Bu, söz konusu bulgunun önemsiz olduğu anlamına gelmez; tam tersine, ortaya çıktığında beklemeden değerlendirilmesini gerektirir. Ancak bu bulgunun ortaya çıkmasını beklemek bir izlem stratejisi değildir. Rahim ağzı sağlığında zamanlamayı belirleyen asıl adım, yakınmasız dönemde yapılan düzenli taramadır.

Bulgu veren döneme geçildiğinde görülebilen bulgular

Rahim ağzındaki değişiklik ilerlediğinde, dokunun yüzeyi normalden daha kırılgan hale gelir ve kanamaya daha yatkın olur. Bu durumda görülebilen bulgular birbirine benzer bir aileden gelir. Bu bulguların ortak adı, sizin için olağan olmayan vajinal kanamadır: adet dışı lekelenme ya da kanama, cinsel ilişki sırasında veya sonrasında kanama, menopozdan sonra kanama ve adetlerin olağandan yoğun hale gelmesi aynı başlık altında değerlendirilir. Kaynaklar bu kalıplar arasında bir sıklık sıralaması vermez; hangisi görülürse görülsün değerlendirme gerekir. İlişki sonrası kanama genellikle ağrıya yol açmaz ve ilişkiden hemen sonra pembe ya da kırmızı bir lekelenme şeklinde tarif edilir. Bu kanamaların hiçbiri sürekli olmak zorunda değildir; aralıklı olması bulgunun önemini azaltmaz.

Akıntının değişmesi bir başka bulgudur. Hastalar bunu genellikle miktarın artması, akıntının sulanması, renginin griye ya da pembeye kayması ve kokusunun belirginleşmesi olarak tarif eder. Cinsel ilişki sırasında ağrı ve adetlerin olağandan yoğun hale gelmesi de aynı başlık altında sayılan bulgulardır. Pelvik ağrı ise belli bir döneme bağlanamayan, haftalarca süren bir ağrı olarak ortaya çıkar; bel, kasık ve alt karın bölgesinde hissedilebilir. Bu bulgular bir uzmanın ayrıntılı değerlendirmesini gerektirir; tek bir bacakta hızla gelişen şişlik, kızarıklık ve ağrı ise bekletilmemeli, nedeni ne olursa olsun aynı gün değerlendirilmelidir.

Burada hem açık hem dengeli olmak gerekiyor. Yukarıdaki bulguların hiçbiri "kanser" demek değildir ve bu bulgularla başvuran kadınların çoğunda altta yatan durum iyi huyludur. Ancak bunların hiçbirini "geçer" diye bekletmek de doğru değildir; çünkü bu bulgular ortaya çıktığında erken değerlendirmenin değiştirebildiği şey, bulgunun kendisi değil geçen zamandır. Rahim ağzı kanseri tanısı ve tedavisi jinekolojik onkoloji alanının konusudur; bu yazı tanı koymak için değil, başvurunun gecikmemesi için yazılmıştır. Kanamanın hangi nedenle olduğuna hekiminiz karar verir.

Bu bulgular HPV'ye özgü değildir

Yukarıdaki bulguların hiçbiri HPV'ye özgü değildir. Aynı lekelenme, aynı akıntı değişikliği ve aynı ağrı, kadın hastalıkları polikliniğinde çok daha sık görülen başka nedenlerle de oluşur: rahim ağzı iltihabı, rahim ağzı polipi, ektropiyon denilen rahim ağzı yüzeyindeki olağan değişim, rahim içi polip, miyom, hormonal yönteme uyum süreci, vajinal kuruluk ve çeşitli vajinal enfeksiyonlar. Bu nedenle bir bulguyu kendi kendinize bir tanıya bağlamak yerine, bulgunun kendisini aktarmak daha yararlıdır. Akıntı renklerinin ne anlattığını vajinal akıntı renkleri ve anlamları yazısında ayrıntılı ele aldık.

Tablonun ortak noktası şudur: bulgunun adı değil, bulgunun süresi, tekrarlayıp tekrarlamaması ve eşlik eden şikâyetler yön belirler. Bu nedenle poliklinikte sorulan sorular genellikle son adetinizin ilk günü, kanamanın hangi durumda başladığı, akıntının ne zamandır değiştiği, kullandığınız doğum kontrol yöntemi ve son smear ya da HPV testinizin tarihi üzerinedir. Kahverengi tonda lekelenmenin zamanlamaya göre nasıl okunduğunu kahverengi akıntı nedenleri yazısında ayrıca anlattık.

Smear testi ve HPV testi belirtiden önce neyi yakalar

Rahim ağzı taraması iki testle yürütülür. Smear testi, rahim ağzı yüzeyinden alınan hücrelerin mikroskop altında incelenmesidir; aradığı şey hücre görünümünde oluşmuş bir değişikliktir. HPV testi ise aynı örnekte yüksek riskli virüs tiplerinin varlığını arar; aradığı şey nedenin kendisidir. İki testin ortak özelliği, kadında hiçbir yakınma yokken sonuç vermeleridir. Yani tarama belirtiyi değerlendirmez; belirti ortaya çıkmadan önceki dönemi değerlendirir. İşin özü burada yoğunlaşır.

Örnek alma işlemi muayene masasında, spekulum yerleştirildikten sonra küçük bir fırça ya da spatula ile yapılır ve kısa sürer. Çoğu kadın bunu basınç hissi olarak tarif eder, bir bölümü kısa süreli rahatsızlık duyar. İşlemden sonra bir ya da iki gün hafif lekelenme görülebilmesi beklenen bir durumdur. Sonucun ne anlama geldiği, hangi testin öne alındığı ve bir sonraki adımın ne olacağı tek bir kalıpla açıklanamaz; bu karar laboratuvar sonucuna, yaşınıza ve önceki sonuçlarınıza bakılarak verilir. Değerlendirmeyi sizi izleyen hekim yapar.

Burada sık karşılaşılan bir yanlış anlamayı düzeltmek gerekir. Normal bir smear sonucu, o anda hücre görünümünde bir değişiklik bulunmadığını gösterir; vücutta HPV bulunmadığını göstermez. Tersi de geçerlidir: HPV testinin pozitif çıkması, hücrelerde bir değişiklik olduğu anlamına gelmez. İki test birbirinin yerine geçmez, birbirini tamamlar. Hangi testin hangi yaşta öne alındığı ülkeler ve kurumlar arasında farklılık gösterir; bu nedenle kendi izlem planınızı sizi izleyen hekimle netleştirmeniz gerekir.

Tarama ne zaman başlar, hangi aralıkla tekrarlanır

Bu konuda rehberler arasında gerçek bir görüş farkı vardır ve bunu olduğu gibi aktarmak doğrudur. İngiltere'deki ulusal program rahim ağzı taramasına yirmi beş yaşında başlar, birincil test olarak HPV testini kullanır ve yirmi beş ile altmış dört yaş arasındaki kadınları beş yılda bir tarama davetiyle çağırır. Amerika Birleşik Devletleri'nde kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarının birliği, taramaya başlama yaşı ve kullanılacak test bakımından farklı bir çerçeve tanımlar ve yaş gruplarına göre smear, HPV testi ya da ikisinin birlikte kullanımını seçenek olarak bırakır.

Dünya Sağlık Örgütü ise tüm kadınlar için genel bir çerçeve verir: otuz yaşından başlayarak, yüksek performanslı bir testle, yani birincil HPV testiyle, beş ila on yılda bir tarama; HIV ile yaşayan kadınlarda ise yirmi beş yaşından başlayarak üç yılda bir tarama. Bu farklılıklar bir çelişki değildir; her kurumun kendi toplumundaki yaş dağılımı, aşılama geçmişi ve laboratuvar kapasitesine göre verdiği kararları yansıtır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü ulusal programda ise otuz ile altmış beş yaş arasındaki kadınlardan beş yılda bir HPV-DNA testi alınması öngörülür. Bu nedenle internette okuduğunuz bir aralığı kendinize uyarlamak yerine, hangi yaşta hangi testle izleneceğinizi ve programın güncel takvimini kendi hekiminize sormanız gerekir.

Hangi rehber okunursa okunsun, üç nokta ortaktır. Birincisi, tarama belirti varlığına bağlı değildir; yakınması olmayan kadınlarda yapılır. İkincisi, aşı yapılmış olmak taramayı gereksiz kılmaz, çünkü aşı virüs tiplerinin tamamını kapsamaz. Üçüncüsü, bir kez normal çıkan sonuç ömür boyu geçerli değildir; aralıklı tekrar esastır. Bu üç noktada rehberler arasında fark yoktur. Tarama kapsamında olup olmadığınızı ve bir sonraki testinizin zamanını, geçmiş sonuçlarınızı gören hekiminizle birlikte planlamanız en pratik yoldur.

HPV testim pozitif çıktı ama belirtim yok: bu ne anlama gelir

Yüksek riskli HPV testinin pozitif çıkması, o anda rahim ağzı hücrelerinde virüsün bulunduğunu gösterir. Hastalık olduğunu, kanser olduğunu ya da olacağını göstermez. Bu durumdaki kadınların büyük bölümünde virüs zaman içinde bağışıklık sistemi tarafından temizlenir ve sonraki testler negatife döner. Belirtinin olmaması da beklenen durumdur; pozitif bir test genellikle hiçbir yakınma yokken ortaya çıkar. Pozitif sonucun pratik anlamı tanı değil, izlem sıklığının değişmesidir.

Pozitif sonuçtan sonra ne yapılacağı, hangi tipin saptandığına, aynı örnekteki hücre görünümüne ve önceki sonuçlarınıza göre belirlenir. Bazı durumlarda belirli bir süre sonra testin tekrarlanması yeterli görülür. Bazı durumlarda rahim ağzının büyüteçli bir cihazla incelenmesi ve gerekirse küçük bir doku örneği alınması planlanır. Bu adımların hangi sırayla uygulanacağına karar vermek, laboratuvar raporunu ve muayene bulgularını birlikte gören hekimin işidir; bu yazı o kararın yerini almaz.

Pozitif sonuç alan kadınların sık sorduğu bir soru da günlük yaşamın değişip değişmeyeceğidir. Sigaranın bırakılması ve düzenli izleme uyulması, kaynaklarda yer alan iki başlıktır; eşlik eden cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların tedavi edilmesi de ilerleme riskini etkileyen etkenler arasında sayılır. Bunun ötesinde, internette dolaşan bitkisel ürünlerin virüsü temizlediğine ilişkin iddiaların dayanağı yoktur. Sizin için anlamlı olan tek plan, sonucunuzu gören hekimin verdiği izlem takvimidir. Bu takvime uymak, pozitif sonucun anlamını belirleyen en önemli adımdır.

Bulaşma zamanı neden belirlenemez

Pozitif bir sonuç alındığında akla gelen ilk sorulardan biri "bu bana ne zaman ve kimden geldi" sorusudur. Bu sorunun yanıtı pratikte verilemez. HPV, karşılaşmadan sonra uzun süre hiçbir bulgu vermeden kalabilir; testin pozitif çıktığı an, virüsle karşılaşıldığı an değildir. Aradan aylar ya da yıllar geçmiş olabilir. Testler de virüsün ne zamandır bulunduğunu söyleyecek bir bilgi vermez. Bu nedenle bir zaman çizelgesi kurmaya çalışmak, elde olmayan bir veriden sonuç çıkarmak anlamına gelir.

Bu belirsizliğin doğrudan bir sonucu vardır: pozitif bir HPV sonucu, kimse hakkında bir şey göstermez. Ne sizin hakkında ne de eşiniz hakkında bir çıkarım yapılamaz. HPV cinsel yolla aktarılan en yaygın enfeksiyon grubudur ve cinsel yaşamı olan kadınların ve erkeklerin büyük bölümü yaşamları boyunca bir noktada bu virüsle karşılaşır. Erkeklerde rutin bir HPV tarama testi de bulunmadığı için eşin durumunu ölçmek genellikle mümkün değildir. Sonuç bir suçlama aracı değildir; bir izlem bilgisidir.

Pratikte yararlı olan konuşma, geçmişi çözmeye çalışmak yerine bundan sonrasını planlamaktır: izlem takviminin hangi tarihlere oturduğu, aşının gündeme gelip gelmeyeceği ve varsa eşlik eden yakınmaların değerlendirilmesi. HPV aşısı bir seçenek olarak bulunur; ancak aşı koruyucudur, hâlihazırda bulunan bir enfeksiyonu tedavi etmez ve pozitif bir sonucu negatife çevirmez. Kimin için uygun olduğu yaşa ve geçmiş duruma göre değişir, bu karar hekimle birlikte verilir ve aşı yapılmış olsa da tarama takvimi sürer. Burada aşının uygulama şeması ya da ürün adı yer almaz. Sorularınızı bu çerçevede sormanız, kaygıyı azaltan en işlevsel yoldur.

Muayeneye giderken ne hazırlamak işe yarar

HPV ve rahim ağzı sağlığı konusunda yapılan görüşmeyi verimli kılan şey, getirilen bilgidir. Bulgunun adını bulmaya çalışmak yerine, bulgunun ayrıntısını aktarmak değerlendirmeyi hızlandırır ve bazen gereksiz tetkiklerden kaçınmayı sağlar. Aşağıdaki başlıklar poliklinikte en çok sorulan noktalardır; muayeneden önce bir not haline getirmek, görüşmede unutulan ayrıntıları ortadan kaldırır. Bu bilgileri hazır getirmek, hekimin hangi testi hangi sırada isteyeceğine daha çabuk karar vermesine yardımcı olur.

• Son smear ve HPV testinizin tarihi ile sonucu; elinizde rapor varsa kendisi.
• Kanama varsa: hangi durumda başladığı, ilişki ile ilişkisi olup olmadığı, kaç gün sürdüğü ve lekelenme mi kanama mı olduğu.
• Akıntı varsa: ne zamandır değiştiği, rengi, kokusu ve kaşıntı eşlik edip etmediği.
• Kullandığınız doğum kontrol yöntemi, rahim içi araç varsa takılma tarihi.
• HPV aşısı yapıldıysa yapıldığı dönem; bağışıklığı etkileyen bir hastalık ya da sürekli kullanılan bir tedavi varsa bu bilgi.
• Ailede rahim ağzı ya da rahim kanseri öyküsü bulunup bulunmadığı.

Son olarak şunu tekrar etmek gerekir: bu yazı bir tanı aracı değildir ve kendi kendine değerlendirme için hazırlanmamıştır. HPV konusunda kararı belirleyen şey, belirtinin varlığı ya da yokluğu değil, tarama sonuçlarının zaman içindeki seyridir. Sizde bir bulgu varsa onu muayenede göstermek, bulgu yoksa tarama takvimine uymak doğru yaklaşımdır. Hangi testin sizin için uygun olduğuna, ne sıklıkla tekrarlanacağına ve bir sonucun ne anlama geldiğine, sizi muayene eden hekim karar verir.

İlgili İçerikler

• HPV nedir, nasıl bulaşır ve hangi tipleri takip gerektirir?
• Smear testi nedir, nasıl yapılır ve ne sıklıkla tekrarlanır?
• HPV aşısı nedir, kimlere yapılır ve kaç doz uygulanır?
• Vajinal akıntı renkleri ve anlamları: hangi akıntı normal, hangisi değil?
• Kahverengi akıntı neden olur ve hangi durumlarda araştırılmalı?
• Bartholin kisti nedir, belirtileri ve yaklaşım seçenekleri
• Vajinada kaşıntı nedenleri: enfeksiyonlar ve enfeksiyon dışı sebepler

Kaynaklar ve referanslar

Bu içerik, aşağıdaki bağımsız ve otoriter kaynaklarla desteklenmiştir:

• NHS, Human papillomavirus (HPV)
• NHS, Genital warts
• NHS, Cervical screening
• ACOG, Cervical Cancer Screening
• WHO, Human papillomavirus and cancer
• NHS, Symptoms of cervical cancer