Rahim Miyomu (Myom) Nedir? Gebeliğe ve Doğurganlığa Etkisi

Rahim miyomu (myom), rahim kasından gelişen, çoğunlukla iyi huylu tümörlerdir. Üreme çağındaki kadınlarda oldukça sık görülür ve birçok kadında hiçbir belirti vermez.

Miyom nedir? Rahim miyomu neden oluşur?

Myomlar; rahim duvarının içinde, dış yüzeyinde veya iç boşluğa doğru yerleşebilir. Yerleşim yeri ve boyutu, belirtileri ve doğurganlığa etkisini belirleyen en önemli faktörlerdir.

Miyom, rahim duvarını oluşturan düz kas tabakasından gelişen, büyük çoğunluğu iyi huylu olan bir kitledir. Tıpta leiomyom ya da uterin fibroid adıyla da geçer. Rahimde tek bir miyom bulunabileceği gibi, farklı boyut ve yerleşimlerde birden fazla miyom aynı anda da görülebilir. Üreme çağındaki kadınlarda sık karşılaşılan durumların başında gelir ve çoğu kadında yıllarca hiçbir şikâyet yaratmadan kalır.

Miyomun neden oluştuğu tek bir nedene bağlanamaz. Bugünkü bilgiye göre süreç, rahim kas dokusundaki tek bir hücrenin kontrolsüz çoğalmasıyla başlar ve bu büyüme hormonal ortamdan etkilenir. Miyom dokusu östrojen ve progesterona duyarlıdır; bu nedenle adet görülen yıllarda büyüme eğilimi gösterir, menopozdan sonra ise hormonal destek azaldığı için çoğu miyom küçülür.

Hormonlar miyomun büyümesini etkiler, ancak tek başına nedeni değildir. Aile öyküsü, adet görmeye erken yaşta başlamak, ilerleyen yaş, kilo fazlalığı ve hiç doğum yapmamış olmak, miyom görülme olasılığının daha yüksek olduğu durumlar arasında sayılır. Bu etkenlerin hiçbiri tek başına miyom oluşacağı anlamına gelmez; aynı şekilde hiçbir risk etkeni taşımayan kadınlarda da miyom görülebilir.

Miyomun sizin için ne ifade ettiğini belirleyen asıl unsur, varlığı değil; boyutu, sayısı ve özellikle rahim içindeki yerleşimidir. Rahim iç boşluğuna komşu bir miyom, aynı büyüklükteki bir dış yüzey miyomundan çok daha fazla şikâyet yaratabilir. Bu nedenle değerlendirme, sadece bir ölçü vermekle değil, miyomun rahimle ilişkisinin tanımlanmasıyla yapılır.

Miyom kelimesi bazı kaynaklarda myom biçiminde de yazılır; ikisi aynı durumu anlatır. Miyomun iyi huylu olması, hücre yapısının kötü huylu tümörlerden farklı olduğu anlamına gelir. Rahim kasından köken alan kötü huylu tümörler ayrı ve seyrek görülen bir gruptur; bu nedenle miyom saptanması bir kanser tanısı değildir. Yine de hızla büyüyen ya da görüntülemede alışılmadık özellikler taşıyan kitleler ayrıca değerlendirilir.

Miyom türleri: submüköz, intramural, subseröz

Miyomlar rahim duvarındaki yerleşimlerine göre sınıflandırılır. Bu sınıflama akademik bir ayrıntı değildir; hangi şikâyetin ortaya çıkacağını, doğurganlığı etkileyip etkilemeyeceğini ve gerekirse hangi cerrahi yolun seçileceğini doğrudan belirler.

• Submüköz miyom: rahmin iç boşluğuna doğru büyür ve rahim iç zarına komşudur. Küçük boyutta bile yoğun adet kanamasına yol açabilir ve embriyonun tutunacağı alanı bozabilir.
• İntramural miyom: rahim duvarının kas tabakası içinde yerleşir. En sık görülen türdür. Etkisi, büyüdükçe rahim iç boşluğunu ne ölçüde ittiği ve bozduğuyla ilişkilidir.
• Subseröz miyom: rahmin dış yüzeyine doğru büyür. Daha çok komşu organlara baskı yaparak şikâyet verir; rahim iç boşluğunu bozmadığı sürece tutunmayla ilişkisi genellikle sınırlıdır.
• Saplı (pedinküle) miyom: rahme ince bir sapla bağlıdır. Sap içe ya da dışa doğru uzanabilir; sapın dönmesi ani ağrı nedeni olabilir.
• Servikal miyom: rahim ağzı bölgesine yerleşir, daha seyrek görülür ve cerrahi planlamada ayrı değerlendirilir.

Gebelik planı olan bir kadında en çok üzerinde durulan tür submüköz miyomdur, çünkü embriyonun yerleşeceği zemini doğrudan ilgilendirir. Rahim iç zarının tutunma açısından nasıl değerlendirildiğini endometrium kalınlığı ve tutunma yazımızda bulabilirsiniz.

Miyomlar uluslararası kabul gören bir sınıflama sistemiyle, rahim iç boşluğuna tümüyle taşanlardan rahmin dış yüzeyinde saplı duranlara kadar sıralanır. Raporunuzda bu sınıflamaya ait bir numara görebilirsiniz; bu numara miyomun yerleşimini tanımlar ve hangi cerrahi yolun uygun olabileceği konusunda hekiminize fikir verir. Aynı rahimde farklı türde miyomların bir arada bulunması da sık görülür; bu nedenle değerlendirme her miyom için ayrı ayrı yapılır.

Miyom belirtileri nelerdir, hangi şikâyetler öne çıkar?

Birçok myom belirti vermez. Belirti verenlerde ise ağır veya uzun süren adet kanaması, kasık/bel ağrısı, sık idrara çıkma veya karında dolgunluk hissi görülebilir. Belirtilerin şiddeti myomun yeri ve boyutuna bağlıdır.

Miyomların önemli bir bölümü hiçbir belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrasonda tesadüfen fark edilir. Belirti veren miyomlarda ise şikâyetler, miyomun yerleşimine ve boyutuna göre farklılaşır.

• Adet kanamasının normalden yoğun olması, pıhtılı gelmesi ya da beklenenden uzun sürmesi.
• Kanamaya bağlı demir eksikliği ve kansızlık; halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı ve nefes darlığı şeklinde ortaya çıkabilir.
• Kasık bölgesinde baskı hissi, bel ve bacaklara yayılabilen ağrı.
• Mesaneye baskıya bağlı sık idrara çıkma ya da mesaneyi tam boşaltamama hissi.
• Bağırsaklara baskıya bağlı kabızlık ve şişkinlik.
• Karın alt bölümünde büyüme ya da elle hissedilen sertlik.
• İlişki sırasında rahatsızlık hissi.

Kanama yakınması olan kadınlarda kan sayımı ve demir düzeyi istenebilir. Laboratuvar sonuçları kullanılan yönteme ve değerlendiren hekime göre değişir; bu nedenle tek bir değer üzerinden yorum yapmak yerine, sonuçlar şikâyetler ve ultrason bulgularıyla birlikte ele alınır.

Bu şikâyetlerin hiçbiri yalnızca miyoma özgü değildir. Yoğun adet kanaması rahim iç zarının kalınlaşmasında da görülebilir; bu konuda rahim duvarı kalınlaşması yazımıza bakabilirsiniz. Ağrılı ve yoğun adet kanaması ise rahim kasının içine yerleşen bir başka durumla, adenomiyozisle de ortaya çıkabilir; ayrıntılar için adenomiyozis ve gebelik yazımız yol gösterici olur. Bu nedenle şikâyetlerin kaynağı, muayene ve görüntüleme ile ayrıştırılır.

Şikâyetlerin ağırlığı kişiden kişiye değişir. Bazı kadınlarda adet dönemi birkaç gün boyunca günlük hayatı aksatırken, benzer boyutta bir miyomu olan başka bir kadında hiçbir yakınma olmayabilir. Adet kanamanızın sık ped değiştirmeyi gerektirecek kadar yoğun olması, pıhtı gelmesi, adetinizin normalden uzun sürmesi ya da halsizliğinizin giderek artması, hekime başvurmanız için yeterli nedenlerdir. Şikâyetlerinizi takvim üzerinde not almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır. Ağrının yıllar içinde artması ikincil dismenoreyi düşündüren bulgulardandır; ayrıntısı adet ağrısı ve dismenore yazımızda.

Miyom nasıl teşhis edilir?

Miyom tanısında amaç yalnızca miyom olup olmadığını görmek değildir. Kaç tane olduğu, boyutları ve rahim iç boşluğuyla ilişkisi de ortaya konur, çünkü izlenecek yolu belirleyen asıl bilgi budur.

• Jinekolojik muayene: rahmin büyüklüğü ve düzensizliği elle değerlendirilir. İlk basamaktır, ancak tek başına yeterli olmaz.
• Ultrason: tanıda en çok kullanılan yöntemdir. Transvajinal ultrason rahim içini ayrıntılı gösterirken, büyük miyomlarda karın üstünden yapılan inceleme de eklenir.
• Salin infüzyon sonografi: rahim içine az miktarda steril sıvı verilerek boşluk açılır ve iç boşluğa doğru büyüyen miyomlar daha net görülür.
• Histeroskopi: ince bir kamera ile rahim içinin doğrudan görüntülenmesidir. Hem tanı koymak hem de uygun olgularda aynı seansta girişim yapmak için kullanılır.
• Manyetik rezonans (MR): çok sayıda miyom olduğunda, miyomların haritalanması gerektiğinde ya da adenomiyozisten ayrımda istenebilir.

Tüp ve rahim boşluğunun birlikte değerlendirildiği ilaçlı rahim filminde de rahim içine taşan bir miyom dolum kusuru olarak dikkat çekebilir. Bu tetkikin nasıl yapıldığını HSG ve tüp tıkanıklığı yazımızda anlattık.

Görüntülemede verilen ölçüler, kullanılan yönteme ve değerlendiren hekime göre değişir. Aynı miyom farklı incelemelerde birbirine yakın ancak birebir aynı olmayan ölçülerle raporlanabilir. Bu nedenle takipte tek bir ölçüye değil, zaman içindeki değişimin yönüne bakılır.

Ultrason raporunuzda miyomların sayısı, ölçüleri ve rahmin hangi bölümünde yer aldıkları belirtilir. Bu bilgiler ileride yapılacak kontrollerle karşılaştırma yapılabilmesi açısından önemlidir; bu nedenle raporlarınızı saklamanız önerilir. Gebelik planınız varsa, miyomun rahim iç boşluğuyla ilişkisinin raporda açıkça tanımlanmış olması ayrıca değer taşır.

Myom gebeliğe engel mi?

Myomların çoğu gebeliği engellemez. Ancak rahim iç boşluğuna doğru büyüyen (submüköz) myomlar, embriyonun tutunmasını zorlaştırarak doğurganlığı etkileyebilir. Bu nedenle myomun türü ve yeri önemlidir.

Myom ve tüp bebek

Tüp bebek sürecinde, rahim iç boşluğunu bozan myomlar tutunmayı olumsuz etkileyebileceğinden, tedavi öncesi değerlendirilir ve gerekirse çıkarılması planlanabilir. Rahim dışına doğru büyüyen küçük myomlar ise çoğu zaman girişim gerektirmez. Tüp bebeğin tutmama nedenleri arasında rahim içi faktörler de değerlendirilir.

Gebelikte myom sorun yaratır mı?

Çoğu myom gebelik boyunca sorun çıkarmaz. Bazı durumlarda büyüklük ve yerleşime bağlı olarak ağrı ya da takip gerektiren durumlar olabilir; bu nedenle gebelikte myomlar hekim tarafından izlenir.

Miyom nasıl tedavi edilir? Ameliyat ne zaman gerekir?

Belirti vermeyen küçük myomlar genellikle takip edilir. Belirti veren veya doğurganlığı etkileyen myomlarda ilaç tedavisi ya da cerrahi (myomektomi) seçenekleri değerlendirilir. Tedavi kararı; yaş, gebelik isteği, myomun yeri ve boyutuna göre kişiye özel verilir.