Rahim İçi Perde (Uterin Septum) Nedir?
Rahim içi perde (uterin septum), rahim boşluğunu kısmen ya da tamamen ikiye ayıran, doğuştan bir yapıdır. Bazı kadınlarda gebeliğin seyrini etkileyebilir.
Rahim kaynaklı diğer durumlar için rahim miyomu yazımıza da bakabilirsiniz. Aşağıda uterin septum bilgilendirme amacıyla özetlenmiştir.
Uterin septum nedir?
Rahim gelişimi sırasında ortada kalan doku tam olarak gerilemediğinde, rahim boşluğunu bölen bir perde oluşabilir. Bu perde farklı uzunluklarda olabilir.
Durum genellikle belirti vermez ve tetkikler sırasında fark edilir.
Doğurganlığa ve gebeliğe etkisi
Uterin septum, bazı kadınlarda tekrarlayan gebelik kaybı veya tutunma güçlüğüyle ilişkilendirilebilir. Ancak birçok kadın sorunsuz gebelik yaşar.
Tekrarlayan başarısızlık nedenleri için tüp bebek neden tutmaz yazımızı okuyabilirsiniz.
Nasıl tanı konur?
Tanıda ultrason (özellikle 3 boyutlu), rahim filmi ve gerektiğinde histeroskopi kullanılabilir. Hekiminiz bulguları bir bütün olarak değerlendirir.
Doğru tanı, benzer görünen diğer rahim anomalilerinden ayırt edilmesini sağlar.
Tedavi seçenekleri
Yaklaşım kişiye özeldir. Değerlendirilebilecek adımlar hekiminiz tarafından belirlenir:
- Gerektiğinde histeroskopik değerlendirme
- Rahim ortamının gebelik için hazırlanması
- Uygun takip ve planlama
Ne zaman değerlendirme gerekir?
Tekrarlayan gebelik kaybı ya da açıklanamayan tutunma güçlüğü olan kadınlarda uterin septum araştırılabilir. Karar kişisel duruma göre verilir.
Erken ve doğru değerlendirme, planlamayı kolaylaştırır.
Rahim içi perde nasıl oluşur?
Rahim, anne karnındaki gelişim sırasında Müller kanalları adı verilen bir çift kanalın orta hatta birleşmesiyle oluşur. İki kanal birleştikten sonra aralarında kalan duvarın erimesi gerekir. Bu erime tamamlanmazsa, rahim boşluğunun içinde aşağı doğru uzanan bir perde kalır. Buna uterin septum denir.
Septum dokusu, rahmin normal iç zarından farklı bir yapıya sahiptir. İçindeki kas ve bağ dokusu oranı ile damarlanması, rahim duvarının geri kalanıyla aynı değildir. Bu yapısal fark, septumun neden bazı gebeliklerde sorun çıkarabildiğini açıklamakta kullanılan başlıca gerekçedir.
Perdenin uzunluğu kişiden kişiye çok değişir. Kimi kadında yalnızca rahim tabanında küçük bir çıkıntı şeklindeyken, kimi kadında boşluğu neredeyse ikiye bölecek kadar uzanabilir. Bu nedenle septum tek tip bir bulgu değildir ve yaklaşım da tek tip değildir.
Septat, bikornuat ve ark uterus arasındaki fark
Rahim gelişim farklılıkları tek bir başlık altında toplanmaz ve birbirine karıştırılmaları sık görülür. Aradaki fark yalnızca isimlendirme meselesi değildir, çünkü tedavi yaklaşımları birbirinden ayrılır.
- Septat uterus: dış hattı normaldir, sorun iç boşluğu bölen perdededir. Gerektiğinde histeroskopiyle düzeltilebilen tip budur.
- Bikornuat uterus: rahmin dış hattı da girintilidir, yani iki boynuzlu bir görünüm vardır. Bu, histeroskopiyle düzeltilebilen bir durum değildir.
- Ark uterus: rahim tabanında hafif bir içe basıklık vardır ve genellikle normalin bir varyasyonu kabul edilir, çoğu zaman girişim gerektirmez.
Bu ayrımı yapabilmek için rahmin yalnızca iç boşluğunu değil, dış hattını da gösteren bir görüntüleme gerekir. Ayrımın atlanması, gereksiz bir girişim planlanmasına ya da tersine gerçek bir septumun gözden kaçmasına yol açabilir.
Hangi görüntüleme yöntemi neyi gösterir?
Tanıda kullanılan yöntemlerin her biri farklı bir soruyu yanıtlar, bu nedenle sıklıkla birden fazlası birlikte kullanılır.
- İlaçlı rahim filmi (HSG): rahim boşluğunun şeklini ve tüplerin açıklığını gösterir, ancak rahmin dış hattını göstermediği için septat ile bikornuat ayrımını tek başına yapamaz. Bkz. HSG yazımız.
- Üç boyutlu ultrason: iç boşluğu ve dış hattı aynı anda gösterebildiği için ayrımda öne çıkan, girişimsel olmayan yöntemdir.
- MR: karmaşık ya da şüpheli olgularda ayrıntılı anatomik değerlendirme sağlar.
- Histeroskopi: boşluğu doğrudan görüntüler ve aynı seansta düzeltme yapılmasına imkan verir.
Hangi yöntemin seçileceği, kadının öyküsüne ve daha önce yapılmış tetkiklere göre belirlenir. Her hastada tüm yöntemlerin uygulanması gerekmez.
Septum gebeliği hangi mekanizmalarla etkileyebilir?
Septumun gebelik kaybıyla ilişkilendirilmesinde öne sürülen açıklamalar, perde dokusunun yapısal özellikleri üzerine kuruludur.
- Septum dokusunun damarlanması, rahmin normal iç zarına göre daha zayıf olabilir.
- Bu bölgeye yerleşen bir gebeliğin beslenmesi yetersiz kalabilir.
- Perde, boşluğun kullanılabilir yüzeyini daraltarak yerleşim için uygun alanı azaltabilir.
- Uzun septumlarda gebeliğin ilerleyen haftalarında yerleşim ve duruş sorunları görülebilir.
Burada dürüst olmak gerekir: septumun varlığı gebe kalmayı engellemez ve septumu olan pek çok kadın sorunsuz gebelik yaşar. Septum çoğu zaman gebe kalmayı değil, gebeliğin sürdürülmesini etkileyen bir başlık olarak ele alınır.
Histeroskopik septum rezeksiyonu nasıl yapılır?
Düzeltme kararı verildiğinde uygulanan işlem histeroskopik septum rezeksiyonudur. Rahim ağzından ince bir kamera sistemi ile girilir, boşluk içeriden görüntülenir ve perde kesilerek boşluk tek bir kaviteye dönüştürülür. Karın duvarında kesi yapılmaz.
İşlem genellikle kısa sürer ve çoğu zaman aynı gün taburculuk mümkündür. Anestezi türü ve süre kişiye göre değişir. Bazı olgularda güvenliği artırmak için işlem eş zamanlı ultrason ya da laparoskopi eşliğinde yapılır.
İşlem sonrası birkaç gün hafif kanama ve kramp görülebilir. Cinsel ilişki, havuz ve ağır aktivite için verilecek süre hekimin önerisine göre belirlenir.
İşlem sonrası iyileşme, kontrol ve dikkat edilmesi gerekenler
Rahim içinde yapılan her işlemde olduğu gibi, iyileşme döneminde boşluğun düzgün kapanması ve yapışıklık gelişmemesi önemsenir. Bu nedenle bir sonraki adımlar hekim tarafından planlanır.
- Genellikle bir kontrol görüntülemesi ya da kontrol histeroskopisi ile boşluğun son hali değerlendirilir.
- Rahim içi yapışıklık, bu tür işlemlerin bilinen ve takip edilen olasılıklarından biridir. Bkz. Asherman sendromu.
- Gebelik denemelerine ne zaman başlanacağı, kontrol sonucuna göre hekim tarafından söylenir.
- Ateş, kötü kokulu akıntı ya da artan ağrı durumunda beklemeden başvurmak gerekir.
Septum saptanan her kadında ameliyat gerekir mi?
Hayır ve bu, konunun en çok yanlış anlaşılan tarafıdır. Septum saptanması tek başına ameliyat gerekçesi sayılmaz.
Karar verilirken perdenin uzunluğu, kadının gebelik öyküsü, tekrarlayan gebelik kaybı olup olmadığı, yaşı ve varsa eşlik eden diğer doğurganlık sorunları birlikte değerlendirilir. Hiç gebelik denemesi olmamış, rastlantısal olarak saptanmış küçük bir septumda yaklaşım, tekrarlayan kayıp öyküsü olan bir kadınla aynı olmayabilir.
Ayrıca şunu açıkça belirtmek gerekir: septum düzeltilmesinin gebelik sonuçlarına katkısı konusunda tıp literatüründe farklı sonuçlara ulaşan çalışmalar vardır ve konu tartışmalıdır. Bu nedenle karar, genel bir kural yerine kişiye özel bir değerlendirmeyle verilmelidir.
Tüp bebek planlanan hastada rahim içi değerlendirme
Tüp bebek tedavisinde embriyonun yerleşeceği ortamın uygun olması, tedavinin diğer basamakları kadar önemsenir. Bu nedenle transfer öncesinde rahim içi boşluğun değerlendirilmesi yaygın bir uygulamadır.
Bu değerlendirmede yalnızca septum değil, boşluğu etkileyebilecek diğer durumlar da aranır: polipler, kaviteye uzanan miyomlar, yapışıklıklar ve iç zarla ilgili sorunlar. Bunlardan bazıları basit bir işlemle düzeltilebilir ve tedavi takvimini fazla geciktirmez.
İlgili başlıklar için rahim miyomu ve gebelik ile endometrium kalınlığı ve tutunma yazılarımıza bakabilirsiniz. Tedavi sürecinin genel akışı ise tüp bebek aşamaları sayfamızda anlatılmaktadır.
Septum neden çoğu zaman belirti vermez?
Uterin septum, rahmin dış görünümünü ve boyutunu belirgin biçimde değiştirmediği için günlük yaşamda fark edilecek bir yakınmaya yol açmaz. Adetler genellikle düzenlidir, ağrı beklenen bir bulgu değildir.
Bu nedenle septum çoğunlukla başka bir sebeple yapılan ultrason sırasında ya da doğurganlık değerlendirmesi kapsamında rastlantısal olarak saptanır. Kimi kadında ise ancak tekrarlayan gebelik kaybı araştırılırken ortaya çıkar.
Belirti vermemesi, önemsiz olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde saptanmış olması da mutlaka sorun çıkaracağı anlamına gelmez. Değerlendirme, bulgunun kişinin öyküsü içinde nereye oturduğuna bakarak yapılır.
Tekrarlayan gebelik kaybında septumun yeri
Tekrarlayan gebelik kaybı araştırılırken rahim yapısıyla ilgili durumlar incelenen başlıklardan biridir, ancak tek başlık değildir. Değerlendirme genellikle birkaç ayrı alanı birden kapsar.
- Rahim yapısına ilişkin durumlar, septum bunların içinde yer alır.
- Anne ve babanın kromozom yapısına yönelik tetkikler.
- Tiroid işlevi, şeker metabolizması ve prolaktin gibi hormonal başlıklar.
- Pıhtılaşmayla ilgili bazı durumlar ve bağışıklık sistemine yönelik tetkikler.
Septum saptanmış olsa bile bu diğer başlıkların atlanmaması gerekir. Gebelik kayıplarının nedeni çoğu zaman tek bir bulguya indirgenemez. Düşük sonrası sürecin nasıl planlandığı düşük sonrası ne zaman denenmeli yazımızda ele alınmıştır.
Septum ve gebeliğin ilerleyen dönemleri
Septumun etkisi yalnızca gebeliğin ilk haftalarıyla sınırlı olmayabilir. Uzun septumlarda, rahim boşluğunun kullanılabilir hacmi daraldığı için gebeliğin ilerleyen dönemlerinde bazı durumlar daha sık gündeme gelebilir.
- Bebeğin rahim içindeki duruşunun beklenenden farklı olması.
- Erken doğum eğilimi açısından daha yakın takip gereksinimi.
- Plasentanın yerleşim yerinin değerlendirilmesi.
Bu nedenle septum bilinen bir gebelikte takip, standart gebelik takibinden farklı bir dikkat gerektirebilir. Takip planı, perdenin büyüklüğüne ve gebeliğin seyrine göre hekim tarafından belirlenir.
Müller kanalı anomalilerine eşlik edebilen böbrek bulguları
Rahim ve idrar yolları anne karnındaki gelişim sırasında birbirine komşu yapılardan köken alır. Bu nedenle Müller kanalı gelişimiyle ilgili bazı durumlarda, böbreklerde de gelişimsel farklılıklar birlikte bulunabilir.
Bu birliktelik her anomali tipinde aynı sıklıkta değildir ve özellikle rahmin bir tarafının hiç gelişmediği ya da tam ayrık olduğu tablolarda daha çok akla gelir. Saf septat uterusta bu ilişki daha zayıftır.
Hekim, saptanan anomalinin tipine göre böbreklerin de görüntülenmesini isteyebilir. Bu genellikle basit bir ultrason ile yapılır ve tek seferlik bir değerlendirmedir.
İlgili İçerikler
- Rahim Miyomu (Myom) Nedir? Gebeliğe ve Doğurganlığa Etkisi
- Adenomiyozis Nedir? Gebeliğe ve Tüp Bebeğe Etkisi
- Tüp Bebek Neden Tutmaz? Başarısızlık Nedenleri ve Sonraki Adımlar
Kaynaklar ve referanslar
Üremeye yardımcı tedaviler ve kadın sağlığı hakkında bağımsız ve otoriter başvuru kaynakları: