HSG (İlaçlı Rahim Filmi) Nedir? Tüp Tıkanıklığı Nasıl Anlaşılır?
İlaçlı rahim filmi (HSG, histerosalpingografi), rahim iç boşluğunun ve fallop tüplerinin açık olup olmadığını değerlendiren bir görüntüleme yöntemidir. Kısırlık araştırmasında sık başvurulan temel testlerden biridir.
HSG (ilaçlı rahim filmi) nedir?
HSG'de rahim ağzından verilen özel bir kontrast madde, rahim boşluğunu ve tüpleri doldurur; eş zamanlı çekilen röntgen görüntülerinde bu maddenin tüplerden karın içine geçip geçmediği izlenir. Böylece tüplerin açıklığı ve rahim iç yapısı değerlendirilir.
HSG adetin kaçıncı günü çekilir?
HSG genellikle adet kanamasının bittiği, ancak yumurtlamanın henüz gerçekleşmediği erken döngü döneminde (çoğunlukla adetin ilk günlerinden sonraki bir hafta içinde) yapılır. Bu zamanlama, olası bir erken gebelik riskini önler ve daha net görüntü sağlar.
Zamanlama, hem görüntü kalitesi hem de güvenlik açısından belirleyicidir. HSG, adet kanaması tamamen bittikten sonra ve yumurtlamadan önceki dönemde planlanır. Döngünün ilk günü, kanamanın tam olarak başladığı gün sayılır.
- Uygulama çoğunlukla döngünün altıncı ile on ikinci günleri arasındaki bir güne denk gelir; hangi günün uygun olduğunu döngü uzunluğunuza bakarak hekiminiz belirler.
- Bu dönemde rahim iç zarı incedir. Kalınlaşmış bir iç zar, görüntüde gerçekte olmayan bir dolum defekti izlenimi yaratabilir.
- Olası bir gebeliğin bulunmadığından emin olunması gerekir. Bu nedenle döngünün başından işlem gününe kadar korunmasız ilişkiden kaçınmanız istenir; gerektiğinde gebelik testi bakılır.
- Kanama devam ediyorsa işlem ertelenir, çünkü pıhtılar görüntüde yanıltıcı gölgeler oluşturabilir.
- Adetleri düzensiz olanlarda ya da adet görmeyenlerde takvim ayrıca planlanır; bu durumda gebelik dışlandıktan sonra uygun bir gün seçilir.
- Ateş, pelvik ağrı ya da aktif enfeksiyon bulgusu varsa işlem tedavi sonrasına bırakılır.
Zamanlamanın doğru kurulması, testin tekrarlanması ihtimalini azaltır ve sonucun yorumlanmasını kolaylaştırır. HSG'nin kısırlık araştırmasının hangi basamağında istendiğini ve yanında hangi testlerin planlandığını kadınlarda kısırlık belirtileri ve nedenleri yazımızda bulabilirsiniz.
Tüp tıkanıklığı nasıl anlaşılır?
Kontrast madde tüplerden serbestçe geçip karın içine yayılıyorsa tüpler büyük olasılıkla açıktır. Madde tüpün belirli bir noktasında duruyorsa tıkanıklık düşünülür. Tek veya çift taraflı tüp tıkanıklığı, doğal gebeliği zorlaştırabilir ya da engelleyebilir.
Tüp tıkanıklığı neden olur?
- Geçirilmiş pelvik enfeksiyonlar
- Endometriozis
- Önceki cerrahiler veya yapışıklıklar
- Hidrosalpenks (tüpte sıvı birikimi)
Tüpler tıkalıysa ne yapılır?
Tüp tıkanıklığında, nedene ve tabloya göre cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Tüplerin işlevini yitirdiği durumlarda ise gündeme gelen yaklaşım, tüpleri devre dışı bırakan tüp bebek (IVF) tedavisidir; çünkü döllenme laboratuvarda gerçekleştirilir. Uygun yaklaşım kişiye özel belirlenir.
HSG acıtır mı? Rahatsızlığı azaltmak için neler yapılır
İşlem sırasında kısa süreli kramp benzeri bir rahatsızlık hissedilebilir; genellikle kısa sürer. İşlem birkaç dakikada tamamlanır ve çoğu hasta aynı gün günlük yaşamına dönebilir.
Bu, işlem öncesinde en sık sorulan sorudur ve dürüst yanıt şudur: HSG sırasında kramp benzeri bir ağrı hissedilebilir ve bu his kişiden kişiye değişir. Bazı kadınlar adet ağrısına benzer hafif bir rahatsızlık tarif ederken, bazıları daha belirgin bir kramp tarif eder. Rahatsızlık genellikle kontrast maddenin verildiği kısa süreyle sınırlıdır.
- Tüplerden geçişin zor olduğu durumlarda basınç hissi daha belirgin olabilir.
- Rahim ağzından geçişin zor olduğu durumlarda kateter yerleştirme aşaması daha rahatsız edici gelebilir.
- Kaygı düzeyi kas gerginliğini artırarak hissedilen rahatsızlığı belirginleştirebilir.
- İşlemin ne kadar süreceğini ve hangi aşamada ne hissedileceğini önceden bilmek, çoğu kadında gerginliği azaltır.
Rahatsızlığı azaltmak için hekiminiz işlemden bir süre önce bir ağrı kesici önerebilir; hangi ilacın, hangi saatte alınacağı hekiminizin talimatına göre belirlenir ve kendi kararınızla ilaç alınmaz. İşlem sırasında yavaş ve derin nefes almak, omuzları ve karın kaslarını gevşetmeye çalışmak yardımcı olur. Belirgin rahatsızlık beklenen durumlarda ek uygulamalar gündeme gelebilir; bu karar hekime aittir.
İşlemden sonra birkaç saat süren hafif kramplar olabilir. Çoğu kadın aynı gün günlük düzenine döner; ağrının devam ettiği durumlarda hekiminizin önerdiği ağrı kesici kullanılabilir. Ne hissedeceğinizi ve hangi aşamada olduğunuzu işlem sırasında sormaktan çekinmeyin, süreci bilmek rahatlatır.
Rahim filmi (HSG) nasıl çekilir? Adım adım süreç
İlaçlı rahim filmi, rahim boşluğuna verilen kontrast maddenin röntgen altında izlenmesiyle yapılır. İşlem genellikle kısa sürer ve ayaktan uygulanır.
- Jinekolojik muayene pozisyonunda rahim ağzı görünür hale getirilir.
- Rahim ağzından ince bir kanül yerleştirilir.
- Kontrast madde yavaşça verilirken röntgen görüntüleri alınır.
- Maddenin rahim boşluğunu doldurması ve tüplerden karın boşluğuna geçişi izlenir.
- İşlem sonrası kısa bir dinlenme yeterlidir.
Kontrast maddenin tüplerden geçip karın boşluğuna dağıldığının görülmesi, tüplerin açık olduğunu gösteren temel bulgudur.
Rahim filminin nasıl çekildiğini önceden bilmek, işlem sırasındaki gerginliği azaltır. HSG ayaktan yapılan bir görüntüleme işlemidir; genellikle genel anestezi gerektirmez ve röntgen cihazının bulunduğu birimde gerçekleştirilir. Aşağıdaki sıra, uygulamanın genel akışını gösterir; ayrıntılar merkeze göre değişebilir.
- Randevu öncesi: işlem günü döngünüze göre belirlenir. Bilinen iyot ya da kontrast madde alerjiniz, geçirilmiş pelvik enfeksiyon öykünüz ve kullandığınız ilaçlar önceden bildirilir.
- Hazırlık: mesanenin boşaltılması istenir. Bel altı giysiler çıkarılır ve röntgen masasına jinekolojik muayene pozisyonunda uzanırsınız.
- Rahim ağzının görülmesi: spekulum yerleştirilir ve rahim ağzı antiseptik bir solüsyonla temizlenir.
- Kateterin yerleştirilmesi: rahim ağzından ince bir kateter ilerletilir. Kateterin ucundaki küçük balon ya da rahim ağzını sabitleyen bir alet kullanılabilir; bu aşamada basınç hissi olabilir.
- Kontrast maddenin verilmesi: iyot içeren kontrast madde yavaşça verilir. Spekulum çoğunlukla bu aşamada çıkarılır.
- Görüntüleme: rahim boşluğu dolarken ve madde tüplerden karın içine geçerken birkaç röntgen görüntüsü alınır. Gerektiğinde yana dönmeniz ya da bir süre sonra ek görüntü alınması istenebilir.
- Bitiş: kateter çıkarılır ve kısa bir dinlenmenin ardından ayağa kalkarsınız. Kalan kontrast madde sonraki saatlerde akıntı şeklinde dışarı çıkar, bu nedenle ped kullanmanız önerilir.
Görüntüleme bölümü genellikle birkaç dakika sürer; hazırlık ve sonrasındaki kısa dinlenmeyle birlikte merkezde geçirilen süre daha uzundur. Kullanılan röntgen ışını düşük dozdadır ve alınan görüntü sayısı gerektiği kadarla sınırlı tutulur. İşlem günü yanınızda birinin bulunması, dönüş yolunu kolaylaştırır.
Hazırlık: ne zaman yapılır, neye dikkat edilir?
Zamanlama önemlidir. İşlem, adet kanaması bittikten sonra ve yumurtlamadan önceki dönemde planlanır. Bunun iki nedeni vardır: bu dönemde rahim iç zarı incedir ve olası bir gebeliğin bulunmadığından emin olunur.
- İşlem tarihine kadar korunmasız ilişkiden kaçınılması istenir.
- Aktif pelvik enfeksiyon varsa işlem ertelenir.
- Kontrast maddeye ya da iyoda karşı bilinen alerji mutlaka bildirilmelidir.
- İşlem öncesi ağrıyı azaltmak için hekim bir ilaç önerebilir.
- İşlem sonrası birkaç gün lekelenme tarzında kanama olabilir.
HSG sonucu nasıl okunur? Filmde ne görülür
Film yalnızca tüplerin açık olup olmadığını değil, rahim boşluğunun şeklini de gösterir. Bu yüzden HSG iki ayrı soruya birden yanıt verir.
- Rahim boşluğunun beklenen üçgen görünümde olup olmadığı.
- Boşluk içinde dolma defekti oluşturan polip, miyom ya da yapışıklık bulunup bulunmadığı.
- Rahmi ikiye bölen bir perde görünümü olup olmadığı.
- Kontrast maddenin her iki tüpten de geçip geçmediği.
- Tüplerin herhangi bir bölümünde genişleme olup olmadığı.
Rahim boşluğunu ilgilendiren bulgular için bkz. rahim içi perde ve rahim içi yapışıklık.
HSG raporu iki ayrı soruya yanıt arar: rahim boşluğunun şekli nasıl ve kontrast madde tüplerden karın içine geçiyor mu. Rapordaki ifadeler tek başına tanı değildir; öykünüz, muayene bulgularınız ve diğer testlerle birlikte hekiminiz tarafından yorumlanır.
| Görüntüdeki bulgu | Ne anlama gelebilir |
|---|---|
| Rahim boşluğunun düzgün üçgen görünümde olması | Kavitenin beklenen yapıda olduğunu düşündüren bulgudur |
| Maddenin her iki tüpten karın içine serbestçe dağılması | Tüplerin açık olduğunu düşündüren temel bulgudur |
| Maddenin yalnızca tek taraftan geçmesi | Tek taraflı tıkanıklık ya da işlem sırasındaki geçici kasılma akla gelir |
| Kavite içinde dolum defekti | Polip, miyom ya da yapışıklık gibi boşlukta yer kaplayan bir yapı araştırılır |
| Kaviteyi ortadan bölen çizgisel görünüm | Rahim içi perde gibi yapısal bir farklılık gündeme gelir |
| Tüp ucunda genişleme ve karın içine geçişin olmaması | Tüpte sıvı birikimi olasılığı değerlendirilir |
Dolum defekti terimi, kontrast maddenin dolduramadığı bir alanı tanımlar; yani boşlukta bir şeyin yer kapladığını düşündürür, ne olduğunu doğrudan söylemez. Bu ayrımın netleşmesi için çoğu zaman ek bir değerlendirme gerekir. Kaviteye ait bulgular için rahim içi perde ve rahim içi yapışıklık, tüpte sıvı birikimi için hidrosalpenks yazılarımız ayrıntı içerir.
Tıkanıklığın yeri neden önemlidir?
Tüp tıkanıklığı her zaman aynı anlama gelmez. Tıkanıklığın tüpün hangi bölümünde olduğu, sonraki adımı belirler.
Rahme yakın bölümdeki tıkanıklıklar bazen gerçek bir tıkanıklık değil, işlem sırasında oluşan geçici kasılmaya bağlı olabilir. Bu nedenle bu bulgu tek başına kesin kabul edilmez ve gerektiğinde farklı bir yöntemle doğrulanır.
Tüpün uç kısmındaki tıkanıklıklar ise genellikle gerçektir ve sıklıkla geçirilmiş enfeksiyon ya da yapışıklıkla ilişkilidir. Bu durumda tüpler genişleyip içi sıvı ile dolabilir.
Tüplerde sıvı birikmesi saptanırsa
Tüpün ucu kapandığında içinde sıvı birikebilir. Bu tabloya hidrosalpenks denir ve tüp bebek planlanan hastalarda ayrıca değerlendirilir.
Biriken sıvının rahim boşluğuna geri kaçabildiği ve embriyonun yerleşeceği ortamı olumsuz etkileyebildiği kabul edilir. Bu nedenle transfer öncesinde bu tüplere yönelik bir girişim gündeme gelebilir.
Karar, sıvının miktarına ve tüplerin durumuna göre verilir. Ayrıntılar hidrosalpenks ve tüp bebek yazımızdadır.
HSG yerine kullanılabilecek yöntemler
Tüplerin açıklığını değerlendirmek için tek yöntem HSG değildir. Hangisinin seçileceği kişiye ve merkezin olanaklarına göre değişir.
- Ultrason eşliğinde köpüklü madde ile değerlendirme: röntgen ışını kullanılmadan yapılır.
- Laparoskopi ile boya verilmesi: en kesin bilgiyi verir ancak ameliyat gerektirir, genellikle başka bir nedenle ameliyat planlanmışsa tercih edilir.
- Histeroskopi: rahim boşluğunu doğrudan gösterir ancak tüplerin açıklığını değerlendirmek için tek başına yeterli değildir.
Çoğu hastada ilk basamak HSG'dir, çünkü hem tüpler hem kavite hakkında bilgi verir ve ameliyat gerektirmez.
HSG birçok değerlendirmede ilk basamaktır, çünkü aynı anda hem rahim boşluğu hem tüpler hakkında bilgi verir ve ameliyat gerektirmez. Yine de her hastada ilk ya da tek yöntem değildir. Hangi yöntemin seçileceği şu ölçütlere göre belirlenir:
- Röntgen ışınından ya da iyot içeren kontrast maddeden kaçınılması gereken durumlarda, ultrason eşliğinde köpüklü madde verilerek yapılan tüp değerlendirmesi düşünülebilir.
- HSG'de kaviteye ait bir bulgu saptandığında, bunu doğrudan görmek ve uygun olgularda aynı seansta girişimde bulunmak için histeroskopi gündeme gelir.
- Pelvik ağrı, endometriozis şüphesi, geçirilmiş pelvik enfeksiyon ya da karın ameliyatı öyküsü varsa laparoskopi düşünülebilir; bu yöntemde tüplerden boya geçişi doğrudan izlenir ve karın içi yapışıklıklar da değerlendirilir.
- Rahim boşluğunun şeklinin ayrıntılı incelenmesi gerektiğinde üç boyutlu ultrason ya da serum fizyolojik verilerek yapılan ultrason incelemesi tercih edilebilir.
- Rahmin yapısal farklılıkları netleşmediğinde ileri görüntüleme istenebilir.
Bir diğer ölçüt, sonucun tedavi planını değiştirip değiştirmeyeceğidir. Tüp bebek kararı başka nedenlerle zaten verilmişse, tüplerin açık olup olmadığını göstermek planı değiştirmeyebilir; bu durumda tüplerde sıvı birikimi gibi transferi ilgilendiren başlıklar öne çıkar. Aşılama düşünülen hastalarda ise en az bir tüpün açık olduğunun gösterilmesi beklenir; ayrıntılar aşılama (IUI) sayfamızdadır. Sonucun tedavi seçeneklerine etkisi için tüp bebek tedavisi sayfamıza bakabilir, kişiye özel değerlendirme için randevu alabilirsiniz.
Sonuç tedavi planını nasıl değiştirir?
HSG sonucu, hangi tedaviyle başlanacağını doğrudan etkiler ve bu nedenle değerlendirmenin erken basamaklarında istenir.
- Her iki tüp de açıksa ve başka engel yoksa, daha basit yöntemler denenebilir.
- Tek tüp açıksa yaklaşım kişiye göre belirlenir.
- Her iki tüp de kapalıysa doğal yolla ve aşılamayla gebelik beklenmez, tüp bebek gündeme gelir.
- Kavitede düzeltilebilir bir bulgu varsa, tedaviden önce bu ele alınır.
Tedavi seçeneklerinin genel çerçevesi için tüp bebek yöntemleri sayfamıza bakabilirsiniz.
HSG sonrası ne beklenir, hangi durumda hekime başvurulur?
İşlemden sonraki ilk günlerde beklenen tablo bellidir ve çoğu kadında kısa sürede geriler. Beklenen bulguları önceden bilmek, gereksiz tedirginliği önler.
- Birkaç gün sürebilen, lekelenme tarzında kanama.
- Adet kramplarına benzeyen, giderek azalan hafif ağrı.
- Kalan kontrast maddenin dışarı çıkmasına bağlı sulu akıntı.
- Ped kullanımı önerilir; tampon, banyo ve cinsel ilişki için verilen süreler merkeze ve bulgularınıza göre değişir.
Aşağıdaki durumlarda beklemeden hekiminize başvurmanız gerekir. Bunlar seyrek görülen ama değerlendirilmesi gereken bulgulardır.
- Ateş ya da titreme.
- Giderek artan veya şiddetli karın ağrısı.
- Kötü kokulu akıntı.
- Adet kanamasından daha yoğun kanama.
- Baş dönmesi, bayılma hissi.
- Döküntü, kaşıntı ya da nefes darlığı gibi alerji düşündüren bulgular.
Geçirilmiş pelvik enfeksiyon öyküsü ya da tüpte sıvı birikimi gibi durumlarda hekiminiz işlem çevresinde antibiyotik kullanımını değerlendirebilir; bu karar kişiye göre verilir. Merkezden ayrılmadan önce kime, hangi numaradan ulaşacağınızı öğrenmeniz işinizi kolaylaştırır.
İlgili İçerikler
- Tüp Bebek (IVF) Tedavisi: Nedir, Nasıl Yapılır, Kimler İçin Uygundur?
- Tüp Bebek Yöntemleri ve Tedavi Seçenekleri
- Rahim Miyomu (Myom) Nedir? Gebeliğe ve Doğurganlığa Etkisi
- Rahim İçi Perde (Uterin Septum) Nedir?
- İkincil İnfertilite: Bir Çocuğum Var, Neden Olmuyor?
- Histeroskopi nedir, nasıl yapılır ve hangi durumlarda istenir?
Kaynaklar ve referanslar
Üremeye yardımcı tedaviler ve kadın sağlığı hakkında bağımsız ve otoriter başvuru kaynakları: