Asherman Sendromu (Rahim İçi Yapışıklık) Nedir?
Asherman sendromu, rahim iç yüzeyinde yara dokusuna bağlı yapışıklıkların oluştuğu bir durumdur. Yapışıklıklar rahim boşluğunu daraltabilir ve embriyonun tutunacağı yüzeyi azaltabilir.
Bu yazıda nedenlerini, belirtilerini, nasıl tanı konduğunu ve doğurganlıkla ilişkisini bilgilendirme amacıyla özetliyoruz.
Nasıl oluşur?
Rahim iç tabakasının (endometrium) taban katmanı zarar gördüğünde, iyileşme sırasında karşılıklı yüzeyler birbirine yapışabilir. En sık bildirilen nedenler şunlardır:
- Rahim içine yapılan girişimler, özellikle kürtaj veya tahliye işlemleri
- Doğum sonrası veya düşük sonrası yapılan müdahaleler
- Rahim içi enfeksiyonlar
- Miyom alınması gibi rahim ameliyatları
Belirtileri nelerdir?
En tipik belirti adet kanamasının azalması veya tamamen kesilmesidir. Diğer olası bulgular:
- Adet miktarında belirgin azalma
- Adetlerin tamamen kesilmesi
- Ağrılı adet veya kramp hissi (kan çıkışının engellenmesine bağlı)
- Gebe kalmakta zorluk
- Tekrarlayan gebelik kaybı
Bir girişim sonrasında adet düzeninde belirgin değişiklik olduysa bunu hekiminize belirtin.
Nasıl tanı konur?
Değerlendirme öykü ve muayeneyle başlar. Görüntülemede ultrason, endometriumun ince ve düzensiz görünmesi gibi ipuçları verebilir.
Rahim boşluğunu daha ayrıntılı gösteren yöntemler arasında ilaçlı rahim filmi ve sıvı verilerek yapılan ultrason bulunur. Ayrıntı için HSG yazımıza bakabilirsiniz.
Kesin tanı, rahim içinin kamerayla doğrudan görüntülendiği histeroskopi ile konur.
Tedavi yaklaşımı
Tedavi genellikle histeroskopi sırasında yapışıklıkların ayrılmasıdır. İşlem, rahim boşluğunun normal şeklini geri kazandırmayı amaçlar.
Sonrasında yapışıklıkların tekrarını azaltmak için hekimin uygun gördüğü destek yaklaşımları uygulanabilir ve iyileşme kontrol edilir.
Yanıt, yapışıklığın yaygınlığına ve endometriumun durumuna göre kişiden kişiye değişir.
Doğurganlık ve tüp bebek
Rahim boşluğu düzeldiğinde ve endometrium yeterli kalınlığa ulaştığında gebelik planlaması yapılabilir. Tutunma açısından rahim ortamı önemlidir; ayrıntı için endometrium kalınlığı yazımıza bakabilirsiniz.
Tüp bebek planlanan hastalarda transfer zamanlaması, endometriumun yanıtına göre belirlenir. Bazı durumlarda embriyolar dondurulup transfer daha uygun bir döneme ertelenebilir.
Yapışıklık hangi işlemlerden sonra daha sık görülür?
Asherman sendromu, rahim iç zarının taban tabakasının zedelenmesi sonucu karşılıklı duvarların birbirine yapışmasıyla oluşur. Risk, iç zarın ne kadar ve hangi koşulda zedelendiğine bağlıdır.
- Rahim içine yapılan kürtaj benzeri girişimler, özellikle tekrarlananlar.
- Gebelik sonrası dönemde yapılan girişimler, bu dönemde iç zar daha hassastır.
- Rahim içi enfeksiyon geçirilmiş olması.
- Kaviteye uzanan miyomların çıkarıldığı ameliyatlar.
- Rahim içinde yapılan diğer cerrahi işlemler.
Bu işlemlerin hepsi yapışıklıkla sonuçlanmaz. Belirleyici olan işlemin kendisinden çok, iç zarın zedelenme derecesi ve iyileşme koşullarıdır.
Adet değişiklikleri neyi gösterir?
Adet düzenindeki değişiklik, bu tabloda en erken ve en anlamlı ipucudur. Özellikle rahim içi bir işlemden sonra ortaya çıkmışsa dikkate alınmalıdır.
- Adet miktarının belirgin biçimde azalması.
- Adetlerin tamamen kesilmesi.
- Adet zamanı gelen ancak kanamayla sonuçlanmayan ağrı.
- Adet süresinin kısalması.
Kanamanın azalması yapışıklığın kısmi, kesilmesi ise daha yaygın olabileceğini düşündürür. Ancak bu belirtiler başka nedenlerle de olabilir, bu yüzden değerlendirme gerekir. Bkz. adet düzensizliği.
Yapışıklığın derecesi nasıl belirlenir?
Tedavi planı, yapışıklığın ne kadar yaygın olduğuna göre değişir. Bu nedenle histeroskopi sırasında kavitenin durumu tarif edilerek kaydedilir.
Değerlendirmede yapışıklığın kapladığı alan, dokunun ince perde şeklinde mi yoksa yoğun ve sıkı mı olduğu, tüp ağızlarının görülüp görülemediği ve kavitenin ne kadarının normal göründüğü dikkate alınır.
Hafif ve ince yapışıklıklar genellikle tek seansta ayrılabilir. Yaygın ve yoğun olanlarda birden fazla seans gerekebilir ve iyileşme daha uzun sürer.
Histeroskopiyle tedavi nasıl yapılır?
Tedavi, rahim ağzından girilerek kavitenin doğrudan görüntülenmesi ve yapışıklıkların kontrollü biçimde ayrılması esasına dayanır. Karın duvarında kesi yapılmaz.
İşlem sırasında amaç yalnızca yapışıklığı açmak değil, kalan sağlıklı iç zarı korumaktır. Bu nedenle işlem, çevre dokuya en az zarar verecek şekilde yapılır ve gerektiğinde eş zamanlı ultrason eşliğinde ilerlenir.
İşlem sonrası birkaç gün hafif kanama ve kramp olabilir. Ateş, kötü kokulu akıntı ya da artan ağrı durumunda beklemeden başvurulmalıdır.
Tekrarlamayı önlemek için ne yapılır?
Bu tabloda asıl güçlük yapışıklığı açmak değil, açıldıktan sonra tekrar oluşmasını engellemektir. Bu nedenle işlem sonrası dönem en az işlemin kendisi kadar planlıdır.
- Kavite duvarlarının iyileşme sürecinde birbirine değmesini azaltmaya yönelik uygulamalar.
- İç zarın yeniden gelişmesini desteklemek için hormon tedavisi.
- Belirli bir süre sonra yapılan kontrol histeroskopisi ile kavitenin son halinin görülmesi.
- Gerekirse ikinci bir seansla kalan yapışıklıkların ayrılması.
Kontrol muayenesinin atlanmaması önemlidir, çünkü tekrarlayan yapışıklık çoğu zaman belirti vermeden gelişir.
Tedavi sonrası gebelik planlaması
Gebelik denemelerine ne zaman başlanacağı standart değildir. Yapışıklığın derecesine, kaç seans yapıldığına ve kontrol sonucunda kavitenin ne kadar normale döndüğüne göre hekim süre belirler.
Bu dönemde rahim iç zarının kalınlığı ve görünümü de değerlendirilir, çünkü kavitenin açılmış olması tek başına yeterli değildir, iç zarın da gebeliği taşıyabilecek durumda olması beklenir. Bkz. endometrium kalınlığı ve tutunma.
Tüp bebek planlanan hastalarda transfer öncesi kavite değerlendirmesi ayrıca yapılır.
Gebelikte hangi durumlar izlenir?
Rahim içi yapışıklık öyküsü olan bir kadında gebelik oluştuğunda takip, standart gebelik takibinden biraz daha dikkatli yürütülür.
Özellikle plasentanın yerleşim yeri ve rahim duvarına tutunma şekli izlenir, çünkü iç zarın daha önce zedelenmiş olduğu bölgelerde bu tutunma beklenenden farklı olabilir. Bu, gebeliğin sorunlu olacağı anlamına gelmez, yalnızca takibin bu başlığı da kapsaması gerektiğini gösterir.
Takibi yürüten hekimin geçmişteki işlemleri bilmesi önemlidir, bu nedenle öykünüzü ilk görüşmede paylaşın.
İlgili İçerikler
- Endometrium (Rahim İç Zarı) Kalınlığı ve Tutunma
- Rahim İçi Perde (Uterin Septum) Nedir?
- HSG (İlaçlı Rahim Filmi) Nedir? Tüp Tıkanıklığı Nasıl Anlaşılır?
- Rahim Duvarı Kalınlaşması (Endometrial Hiperplazi): Nedir, Neden Olur, Nasıl Tedavi Edilir?
- İkincil İnfertilite: Bir Çocuğum Var, Neden Olmuyor?
Kaynaklar ve referanslar
Üremeye yardımcı tedaviler ve kadın sağlığı hakkında bağımsız ve otoriter başvuru kaynakları: