Doğum kontrol hapı ne işe yarar, vücutta nasıl etki eder?

Doğum kontrol hapı, adından anlaşılacağı gibi öncelikle gebelikten korunmak için kullanılan hormonal bir yöntemdir. Ancak bu hapı soran kadınların önemli bir bölümü korunma için değil, adet düzeniyle, adet ağrısıyla, yoğun kanamayla ya da ciltle ilgili bir şikayet için soruyor. Bu yanlış bir beklenti değil: hormonal hapların adet döngüsü üzerindeki etkileri, korunma dışında birkaç durumda da bilinçli olarak kullanılır ve bu kullanım kılavuzlarda yer alır.

Bu yazı hangi hapın kime uygun olduğunu söylemek için değil, hapın vücutta ne yaptığını ve nelerin beklenebileceğini anlatmak için yazıldı. Hangi bulgularda beklemeden başvurmanız gerektiğini yazının sonundaki acil başvuru bölümünde bulacaksınız. Yazının amacı bu olduğu için burada hiçbir ürün adı, hiçbir doz ve hiçbir kullanım şeması yer almayacak. Hangi sınıfın size uygun olduğu, öykünüz ve muayeneniz üzerinden hekiminizin vereceği bir karardır. Yazıyı okuduktan sonra aklınızda kalan soruları hekiminize sormanız, buradaki bilgiyi kendi durumunuza uyarlamaktan daha doğru olur.

Doğum kontrol hapı ne işe yarar?

Doğum kontrol hapının birincil işlevi gebeliği önlemektir. Bunu yumurtlamayı baskılayarak, döllenmenin olabileceği ortamı değiştirerek ve rahim iç tabakasını tutunmaya daha az uygun hale getirerek yapar. Yani tek bir mekanizmayla değil, birbirini destekleyen birkaç etkiyle çalışır. NHS, hem kombine hem yalnızca progestin içeren hapların doğru ve düzenli kullanıldığında gebeliği önlemede çok etkili olduğunu belirtir. Günlük yaşamda atlanan ve geciken haplar hesaba katıldığında koruma belirgin biçimde zayıflar ve gebelik görülebilir; aradaki farkın tamamı kullanım düzeninden gelir. Bu, bütün kılavuzların altını çizdiği noktadır. Hap atlandığında ya da kullanım saati kaydığında koruma zayıflar, bu nedenle hekiminizin anlattığı düzene uymak etkiden ayrı düşünülemez. Hap atladığınızı fark ederseniz ne yapmanız gerektiğini hapınızın kullanma talimatından, hekiminizden ya da eczacınızdan öğrenin; bu yazıda kullanım şeması verilmediği için burada yer almıyor. Atlanan hap döneminde korunmasız ilişki olduysa acil korunma seçenekleri gündeme gelebilir; bu seçeneklerin etkisi zamana bağlı olduğu için gecikmeden danışmanız önemlidir.

İkinci işlevi, adet döngüsünü öngörülebilir hale getirmesidir. Hap kullanımı sırasında kanama, doğal döngüdeki hormon dalgalanmasıyla değil, hapın oluşturduğu düzenle ortaya çıkar. Bu nedenle kanama çoğu kadında daha hafif, daha kısa ve daha tahmin edilebilir olur. Adet ağrısının azalması da büyük ölçüde bu düzenin sonucudur. Kanamanın hangi günlerde olacağını önceden bilmek, iş ve okul düzeni için de pratik bir kolaylık sağlar; bu, pek çok kadının hekime başvurma nedenlerinden biridir.

Üçüncü olarak hap, bazı jinekolojik şikayetlerin tedavisinde doğrudan araç olarak kullanılır. Yoğun adet kanaması, ağrılı adet, endometriozis ağrısı ve polikistik over sendromuna bağlı bulgular bu başlıkta yer alır. Burada amaç korunma değildir; korunma sağlanması işin yan ürünü olur. Hangi şikayette hangi sınıfın tercih edileceği ise kişiye göre değişir. Aynı şikayette hormonal olmayan seçenekler de bulunduğu için hap her zaman ilk ve tek yol değildir; seçenekler birlikte konuşulur.

Hapın iki ana sınıfı: kombine ve yalnızca progestin içeren haplar

Hormonal doğum kontrol hapları iki etken madde sınıfına ayrılır. Kombine hormonal haplar bir östrojen ile bir progestin içerir. Yalnızca progestin içeren haplar, adından anlaşıldığı gibi östrojen içermez. Bu ayrım sadece teorik değildir: etki yolları, adet düzeni üzerindeki sonuçları ve hangi öyküde dikkat gerektiği birbirinden farklıdır. Östrojenin varlığı ya da yokluğu, hangi sağlık öykülerinde daha dikkatli davranılacağını belirleyen temel ayrımdır ve seçimi büyük ölçüde bu nokta yönlendirir.

Bu nedenle "doğum kontrol hapı" tek bir ilaç gibi düşünülmemelidir. İki sınıf arasındaki seçim; emzirip emzirmediğiniz, tansiyon ve pıhtılaşma öykünüz, baş ağrısı tipiniz, sigara kullanımınız ve hapı neden kullanacağınıza göre değişir. Aşağıdaki tablo bu iki sınıfın temel farklarını özetliyor; bir öneri listesi değil, hekiminizle konuşurken işinize yarayacak bir çerçevedir. Tabloda hiçbir ürün adı ve kullanım düzeni yer almaz, çünkü bu bilgiler kişiye özel olarak belirlenir ve genel bir yazıya sığmaz.

Doğum kontrol hapı vücutta nasıl etki eder?

Birinci etki yumurtlamanın baskılanmasıdır. Beyindeki hipofiz bezi, yumurtalıkları uyaran hormonları salgılar ve yumurtlama bu uyarının belirli bir düzende yükselmesiyle gerçekleşir. Hormonal hap bu düzeni dışarıdan sabit tutar; uyarı yükselmediği için yumurta çatlamaz. Kombine haplarda bu etki ön plandadır. Yalnızca progestin içeren haplarda da yumurtlama baskılanabilir ancak bu her döngüde aynı şekilde olmaz; ACOG bu sınıfı kullanan kadınların bir bölümünde yumurtlamanın sürdüğünü belirtir. Bu nedenle yalnızca progestin içeren haplarda aşağıda anlatılan diğer iki etki daha fazla önem taşır.

İkinci etki rahim ağzı mukusunun kalınlaşmasıdır. Döngünün ortasında normalde incelen ve sperm geçişini kolaylaştıran mukus, hormonal hap kullanımında kalın ve yoğun kalır. Bu, spermin rahim içine ulaşmasını güçleştiren mekanik bir bariyer oluşturur. Yalnızca progestin içeren haplarda korunmanın önemli bir bölümünü bu etki sağlar; ACOG, bu hapları kullanan kadınların bir bölümünde yumurtlamanın sürdüğünü belirtir. Mukus kıvamının korunması zamana duyarlıdır, ancak bu duyarlılık yalnızca progestin içeren hapların hepsinde aynı değildir: NHS bu hapları kullanılan progestinin tipine göre birden fazla gruba ayırır ve kaç saatlik bir gecikmenin korumayı etkilediğinin gruba göre değiştiğini belirtir. Kullandığınız hapın hangi gruba girdiğini ve bunun sizin için pratikte ne anlama geldiğini hekiminize ya da eczacınıza sormanız gerekir; bu yazıda kullanım şeması verilmediği için burada yer almıyor.

Üçüncü etki rahim iç tabakasının incelmesidir. Endometriyum adı verilen bu tabaka doğal döngüde kalınlaşır ve dökülür. Hormonal hap kullanımında tabaka daha ince kalır. Bunun iki sonucu olur: tutunma için uygun zemin azalır ve dökülecek doku daha az olduğu için kanama hafifler. Yoğun adet kanaması şikayetinde hapın işe yaramasının nedeni büyük ölçüde budur.

Bu üç etki aynı anda ve birbirini tamamlayarak çalışır. Hangi etkinin ne kadar baskın olduğu kullanılan sınıfa göre değişir. Hapın hangi düzende kullanılacağı, kaç gün sürdüğü ve ara verilip verilmediği ise ürün sınıfına ve kullanım amacına göre belirlenen tıbbi bir karardır; bu yazıda bilinçli olarak herhangi bir kullanım şeması verilmemektedir.

Gebelikten korunma dışında neden reçete edilir?

Hormonal hapların adet döngüsü üzerindeki etkisi, korunma dışında da kullanılabilir hale getirir. Kılavuzlarda bu kullanımın yeri vardır; örneğin NICE NG88, yoğun adet kanamasında kombine hormonal korunmayı tedavi seçenekleri arasında sayar. Buna karşılık aynı kılavuz, bu kullanımın bazı kombine hormonal ürünler için ruhsat dışı (off-label) olduğunu ayrıca not eder. Yani kılavuzda yeri olması, her ürünün ruhsatının bu endikasyonu kapsadığı anlamına gelmez; hangi ürünün hangi amaçla kullanılabileceği hekiminizin değerlendirmesine bağlıdır. Burada hedef gebeliği önlemek değil, döngüye bağlı bir şikayeti azaltmaktır: düzensiz kanama, ağrılı adet, yoğun kanama, endometriozis ağrısı, polikistik over sendromuna bağlı bulgular, akne ve tüylenme bu başlıkta sayılır.

Bu kullanımın mantığı şudur: sayılan şikayetlerin ortak noktası, döngüdeki hormon dalgalanmasından ve rahim iç tabakasının davranışından etkilenmeleridir. Hap bu dalgalanmayı düzleştirdiği için şikayet de hafifler. Ancak hapın altta yatan durumu ortadan kaldırmadığını bilmek gerekir. Örneğin endometriozis hap kullanımıyla iyileşmez; ağrı kontrol altına alınır. Hap bırakıldığında şikayetin geri dönmesi bu nedenle beklenen bir durumdur ve tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez.

Korunma dışı kullanımda da ilk adım tanıdır. Düzensiz kanamanın nedeni araştırılmadan döngüyü hapla düzene sokmak, tiroid sorunu, prolaktin yüksekliği, rahim içi bir yapısal neden ya da gebelik gibi farklı bir durumu gizleyebilir. Bu nedenle hekiminiz genellikle önce nedeni değerlendirir, sonra tedavi seçeneklerini konuşur. Hapı kendi kararınızla bir şikayet için kullanmaya başlamak bu sıralamayı bozar.

Adet düzensizliği, ağrılı adet ve yoğun kanamada hapın yeri

Adet düzensizliği tek bir hastalık değil, pek çok nedenin ortak bulgusudur. Hormonal hap, döngüye dışarıdan bir ritim verdiği için kanamayı öngörülebilir hale getirir. Bu, günlük yaşamı kolaylaştıran gerçek bir kazanç olabilir; ancak nedeni ortadan kaldırmadığını yukarıda belirttik. Düzensizliğin ardındaki olasılıkları ayrıntılı olarak adet düzensizliği ve regl gecikmesi nedenleri yazısında ele aldık.

Ağrılı adette hapın etkisi iki yoldan gelir. Rahim iç tabakası inceldiği için kasılmayı tetikleyen maddelerin üretimi azalır ve kanama miktarı düşer. Bunun sonucunda kramplar hafifler. Ağrı kesicilere yeterli yanıt alınamayan, günlük yaşamı kısıtlayan adet ağrısında hormonal seçenekler gündeme gelir. Ağrının her ay aynı düzende tekrarlaması, şiddetinin zamanla artması ya da ilişki sırasında derin ağrı eşlik etmesi ise değerlendirmenin kapsamını genişleten bulgulardır. Ağrının ayırıcı tanısını adet ağrısı ve dismenore nedenleri yazısında bulabilirsiniz.

Yoğun adet kanaması, kılavuzlarda ayrı bir başlık olarak ele alınan ve yaşam kalitesine göre tanımlanan bir durumdur. NICE NG88, yoğun adet kanamasında önce ayrıntılı bir öykü alınmasını önerir; eşlik eden başka bulgu yoksa, fizik muayene yapılmasını beklemeden ilaç tedavisine başlanabileceğini belirtir (seçilen tedavi hormon salan rahim içi sistem ise muayene gerekir). Kılavuz, yapısal bir neden saptanmayan ya da rahim boşluğunun şeklini bozmayan, 3 cm'den küçük miyomu olan kadınlarda ilk tedavi seçeneği olarak hormon salan rahim içi sistemi önerir. Hormonal hap bu seçeneklerden biridir; kılavuzdaki ilk sırada değildir. NG88, yoğun adet kanaması olan tüm kadınlarda, uygulanan tedaviyle eş zamanlı olarak tam kan sayımı yapılmasını önerir; yani kan değerlerinin kontrolü kanamanın düzeyine bağlı bir ek adım değil, değerlendirmenin standart parçasıdır. Yoğun kanamanın ardında miyom, polip ya da rahim iç tabakasıyla ilgili bir neden bulunabileceği için görüntüleme de değerlendirmenin parçası olabilir.

Polikistik over sendromu, endometriozis ve cilt bulgularında hapın yeri

Polikistik over sendromunda yumurtlama düzenli olmadığı için adet aralıkları uzar ve rahim iç tabakası uzun süre dökülmeden kalabilir. Hormonal hap hem kanamaya düzen verir hem de bu tabakanın uzun süre uyarı altında kalmasını engeller. Ayrıca androjen etkisine bağlı akne ve tüylenme şikayetleri üzerinde de etkisi olabilir. Yani tek bir tanıda birden fazla şikayet aynı yaklaşımla hafifleyebilir ve bu, hormonal seçeneklerin sendromda sık gündeme gelmesinin nedenidir. Sendromun bütününü polikistik over sendromu (PCOS) yazısında anlattık.

Burada önemli bir ayrım var: gebelik planı olan bir kadında hedef yumurtlamayı baskılamak değil, yumurtlamayı sağlamaktır. Yani aynı tanıda tedavi yönü, o dönemdeki planınıza göre tersine döner. Bu nedenle gebelik düşünüyorsanız bunu hekiminize ilk görüşmede söylemeniz, konuşulacak seçeneklerin tamamını değiştirir. Aynı tanıda bir dönem hormonal hap, başka bir dönem yumurtlamayı destekleyen bir yaklaşım gündeme gelebilir; ikisi birbirinin alternatifi değil, farklı hedeflerin aracıdır.

Endometriozis ağrısında hormonal yaklaşımın amacı, rahim dışına yerleşmiş odakların hormonal uyarısını azaltmak ve adet kanamasını hafifletmektir. Böylece döngüyle tekrarlayan ağrı kontrol altına alınabilir. Hastalığın odaklarını ortadan kaldırmadığı için ağrının bırakıldıktan sonra geri dönmesi beklenir. Bu, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez; hormonal yaklaşımın hastalığı değil ağrıyı hedeflediğini gösterir. Gebelik planı olan bir kadında ise izlenecek yol baştan farklı kurulur. Ayrıntılar için endometriozis ve çikolata kisti yazısına bakabilirsiniz.

Androjen etkisine bağlı akne ve istenmeyen tüylenmede kombine hormonal hapların yararlı olabileceği ACOG tarafından belirtilir. Mekanizma dolaylıdır: dolaşımdaki serbest androjen etkisi azalır, cilt ve kıl kökü üzerindeki uyarı düşer. Bu nedenle etki hemen görülmez. Cilt ve kıl döngüsünün yenilenmesi zaman aldığından değişimin fark edilmesi genellikle birkaç ay sürer ve bu sürede sabırlı olmak gerekir.

Akne ve tüylenme için hormonal hap tek başına bir cilt tedavisi değildir. Şikayetin düzeyine göre dermatoloji değerlendirmesi, tüylenme belirgin ve hızlı ilerliyorsa hormon tetkikleri gündeme gelebilir. Kısa sürede başlayan, sesin kalınlaşması ya da kas yapısında değişiklik gibi bulguların eşlik ettiği tüylenme farklı bir değerlendirme gerektirir; bu tabloyu hekiminize ayrıca anlatmanız önemlidir.

Doğum kontrol hapının sık görülen yan etkileri

Yan etkilerin büyük bölümü vücudun yeni hormon düzenine uyum sağladığı ilk aylarda görülür ve bu süre içinde azalma eğilimindedir. Bu bir kural değildir; kimi kadında hiç yan etki görülmezken kimi kadında şikayet sürer. Aşağıdaki başlıklar kılavuzlarda sık bildirilen yan etkilerdir. Burada bilinçli olarak herhangi bir sıklık rakamı verilmemektedir, çünkü bu rakamlar kullanılan sınıfa ve kişiye göre anlamlı biçimde değişir. Bu başlıkta sayılanlar beklenen, bekleyerek izlenebilen yan etkilerdir. Bunlardan ayrı tutulması gereken, hemen başvuru gerektiren bulgular da vardır; bu yazının sonundaki "hemen acil servise başvurmanız gereken bulgular" bölümünü mutlaka okuyun.

• İlk aylarda ara kanama ve lekelenme, özellikle yalnızca progestin içeren haplarda daha belirgin olabilir
• Bulantı, genellikle ilk haftalarda ve hafif düzeyde
• Göğüslerde dolgunluk ve hassasiyet
• Baş ağrısı; tipinde değişiklik olursa mutlaka bildirilmelidir
• Ruh halinde değişiklik, gerginlik ya da çökkünlük hissi bildirilebilir; nedensellik her çalışmada net gösterilememiştir, ancak günlük yaşamınızı etkiliyorsa bu hekiminize söylemeniz gereken bir bulgudur
• Cinsel istekte değişiklik tanımlanabilir; ancak NHS, kombine hapın cinsel isteği değiştirdiğine dair bir kanıt bulunmadığını belirtir, bu nedenle şikayetiniz varsa başka nedenler de değerlendirilir
• Adet kanamasının hafiflemesi ya da bazı kadınlarda tamamen durması

Bu başlıkların dışında, sayısı az ama ağırlığı farklı bir risk grubu vardır. Kombine hormonal yöntemler damar içi pıhtı (bacak toplardamarında tromboz, akciğer embolisi), kalp krizi ve felç riskini küçük bir oranda artırır; NHS bu riski çok küçük olarak tanımlar, yani kombine hormonal korunma kullananların büyük bölümünde görülmez. Risk; aurası olan migren, pıhtı öyküsü, yüksek tansiyon, sigara ve ileri yaş gibi başlıklarla birlikte değişir ve hekiminiz reçete öncesinde bunu değerlendirir. Yalnızca progestin içeren haplarda östrojene bağlı bu risk aynı biçimde tanımlanmaz. Riskin kendisi küçük olduğu için değil, zamana duyarlı olduğu için bu bulguları tanımak önemlidir; yazının son bölümü bunun içindir.

Ara kanama, hapın işe yaramadığı anlamına gelmez; uyum sürecinin olağan bir parçasıdır. Ancak kanama aylar içinde azalmıyor, yoğunlaşıyor ya da ilişki sonrası kanama ekleniyorsa bu durum artık yan etki başlığında değerlendirilmez ve muayene gerektirir. Ruh halindeki değişiklik belirginse, günlük yaşamınızı etkiliyorsa bunu hafife almayın ve hekiminize söyleyin; bu, seçimin yeniden gözden geçirilmesi için geçerli bir nedendir.

Uzun dönem etkiler ayrı bir başlıktır ve sık sorulur. Kombine hapların bazı kanser türlerinde riski azalttığı, bazılarında ise küçük bir risk değişikliği tanımlandığı ACOG ve NHS metinlerinde yer alır; bu iki tarafın birlikte değerlendirilmesi gerekir. Ailede meme kanseri öykünüz varsa bunu hekiminize söylemeniz değerlendirmeyi doğrudan etkiler ve konunun sizin durumunuzda ne anlama geldiğini yalnızca hekiminiz söyleyebilir.

Hekiminize mutlaka söylemeniz gereken durumlar

Bu bölüm bir paylaşım listesidir, ancak aşağıdaki başlıkların hepsi aynı ağırlıkta değildir. Bir bölümünde yalnızca sınıf değişir ya da ek izlem planlanır. Bir bölümünde ise östrojen içeren kombine haplar kullanılmaz: ACOG, aurası olan migren tanısı varsa kombine hormonal yöntemlerin kullanılmaması gerektiğini belirtir; kendinizde pıhtı, akciğer embolisi, kalp krizi ya da felç öyküsü olması da kombine haplar için aynı başlıkta değerlendirilir. Bu durumlarda östrojen içermeyen seçenekler ve hormonal olmayan yöntemler gündeme gelir, yani korunmasız kalmanız gerekmez. Kararı veren hekiminizdir ve bu karar ancak doğru bilgiyle verilebilir; bu nedenle ilk görüşmede aşağıdaki başlıkları kendiliğinizden söylemeniz, sorulmasını beklemekten daha güvenlidir.

• Sigara kullanıyorsanız, günlük miktarınızla birlikte; ileri yaşla birleştiğinde kombine haplar için değerlendirme değişir
• Baş ağrılarınızın tipi: görme bulgusu, ışık çakması ya da uyuşma ile başlayan aura tanımı özellikle önemlidir
• Kendinizde ya da yakınlarınızda bacak toplardamarında pıhtı, akciğer embolisi, kalp krizi ya da felç öyküsü; NHS özellikle 45 yaşından önce pıhtı geçiren bir aile üyesinin bulunmasını ayrıca sorar
• Yüksek tansiyon, şeker hastalığı, yüksek kolesterol tanısı ya da bu yönde bir izlem
• Kilonuz ve varsa obezite tanınız; NHS obeziteyi kombine hapın uygun olmayabileceği durumlar arasında sayar
• Emziriyor olmanız ve doğumdan ne kadar süre geçtiği
• Karaciğer ya da safra kesesi hastalığı, geçirilmiş sarılık
• Düzenli kullandığınız tüm ilaçlar ve bitkisel ürünler; bazıları hapın etkisini değiştirebilir
• Yakın zamanda planlanan bir ameliyat ya da uzun süre hareketsiz kalmayı gerektiren bir seyahat

Kılavuzlar her noktada aynı yerde durmuyor. Doğum sonrası dönemde kombine hapların ne zaman başlanabileceği, emzirme durumuna göre kuruluşlar arasında farklı zaman çerçeveleriyle tanımlanıyor. İlerleyen yaşlarda kombine hap kullanımının hangi sıklıkla yeniden gözden geçirilmesi gerektiği konusunda da ortak tek bir eşik yok. Bu farklılık bir çelişki değil, aynı veriyi farklı sağlık sistemleri için yorumlamanın sonucudur; pratikteki anlamı ise kararın size özel verilmesi gerektiğidir.

Doğum kontrol hapı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz

Bu noktanın net söylenmesi gerekir: hiçbir hormonal hap cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz. Hapın etkisi yumurtlama, rahim ağzı mukusu ve rahim iç tabakası üzerinedir; bulaşma yolunu etkilemez. Dünya Sağlık Örgütü, hem gebelikten hem de cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan koruyan tek yöntemin prezervatif olduğunu belirtir. Diyafram ve rahim ağzı başlığı gibi diğer bariyer yöntemleri enfeksiyondan korumaz. Yani korunma ile enfeksiyondan korunma birbirinin yerine geçmez.

Pratikte bunun anlamı şudur: hap kullanıyor olmak, prezervatife gerek olmadığı sonucunu doğurmaz. Yeni bir ilişki, birden fazla partner ya da partnerin durumunun bilinmediği bir dönem varsa prezervatif, gebelikten korunmanın yanında ayrı bir gerekçeyle sürdürülür. Akıntıda değişiklik, idrar yaparken yanma, kasık ağrısı ya da ilişki sonrası kanama gibi bulgular ortaya çıkarsa bunlar hapla açıklanmaz ve değerlendirilmesi gerekir.

Hap bırakıldığında doğurganlık nasıl geri döner?

Bu, sık dile getirilen bir kaygıdır: "Uzun süre kullandım, hamile kalabilir miyim?" Kılavuzların bu konuda söylediği nettir: doğum kontrol haplarının kullanım süresi uzun olsa bile kalıcı kısırlığa yol açtığına dair bir bulgu yoktur. Hapın etkisi kullanıldığı sürece devam eder ve kesildikten sonra vücuttan temizlenir. Hormonal baskı ortadan kalktığında hipofiz ile yumurtalık arasındaki düzen kendi ritmine döner.

Geri dönüş hızı kişiye göre değişir. Bazı kadınlarda ilk döngüde yumurtlama olur ve gebelik hapı bıraktıktan kısa süre sonra gerçekleşebilir. Bazı kadınlarda ise döngünün yerleşmesi birkaç ay sürer. Bu gecikme hap sınıflarına değil, farklı bir yönteme aittir: uzun etkili progestinli enjeksiyon yönteminde etkinin geçmesi ve yumurtlamanın geri dönmesi aylar alabilir. Hap bırakıldığında ise, kombine ya da yalnızca progestin içeren olsun, etkinin geçmesi için ek bir bekleme süresi tanımlanmaz. Gebelik planınız varsa hapı bırakma zamanlamasını ve gebelik öncesi hazırlık başlıklarını hekiminizle konuşmanız uygun olur.

Burada dikkat edilmesi gereken bir yanılgı var. Hapı bıraktıktan sonra adetlerin düzensiz olması, bazen hapın "zarar verdiği" şeklinde yorumlanır. Oysa çoğu durumda görülen tablo, hap kullanılmaya başlamadan önce de var olan düzensizliğin yeniden ortaya çıkmasıdır; hap bu düzensizliği tedavi etmemiş, sadece örtmüştür. Hapı bıraktıktan sonra adetler aylarca gelmiyorsa ya da gebelik denemesi uzun sürüyorsa bu durum kendi başına değerlendirilmelidir.

Hemen acil servise başvurmanız gereken bulgular

Hormonal hap kullanan kadınların büyük bölümünde ciddi bir sorun yaşanmaz. Ancak aşağıdaki bulgular damar içi pıhtı, kalp ya da beyin dolaşımıyla ilgili bir durumun habercisi olabilir ve bu durumlar saat kaybetmeye gelmez. Göğüste baskı veya kola yayılan ağrı, yeni başlayan nefes darlığı, kan tükürme, konuşmada bozulma, yüzün bir yarısında sarkma, kolda veya bacakta ani güç kaybı, ani görme kaybı ya da aniden başlayan, geçmeyen çok şiddetli baş ağrısı varsa hekim veya poliklinik randevusu beklemeyin: hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Bacağın birinde ağrılı şişlik, şiddetli karın ağrısı ya da ciltte ve gözlerde sararma varsa aynı gün değerlendirilmeniz gerekir; ertesi güne bırakılmamalıdır. Bu bulgular kendi kendine geçmiş olsa bile beklemeyin: konuşma, yüz, kol veya görme ile ilgili bulgular son 24 saat içinde ortaya çıkmış ve şimdi geçmiş olsa dahi 112'yi aramanız gerekir; geçici bulgular da aynı değerlendirmeyi gerektirir.

• Hemen 112 ya da acil servis: göğüste baskı, sıkışma ya da kola veya çeneye yayılan ağrı
• Hemen 112 ya da acil servis: yeni başlayan nefes darlığı, derin nefes almakla artan ağrı ya da kan tükürme
• Hemen 112 ya da acil servis: konuşmada bozulma, yüzün bir yarısında sarkma, kolda veya bacakta ani güç kaybı ya da uyuşma
• Hemen 112 ya da acil servis: ani görme değişikliği, görmede bulanıklık, görme alanında kayıp ya da çift görme
• Hemen 112 ya da acil servis: aniden başlayan, daha önce yaşamadığınız düzeyde şiddetli ve geçmeyen baş ağrısı
• Aynı gün değerlendirme: bacağın birinde ağrılı şişlik, baldırda ısı artışı, kızarıklık ya da dokunmakla belirgin hassasiyet
• Aynı gün değerlendirme: şiddetli karın ağrısı, gözlerde ya da ciltte sararma

Acil servise başvurduğunuzda hormonal hap kullandığınızı ve hangi sınıfı kullandığınızı söylemeniz değerlendirmenin yönünü değiştirir; bu bilgiyi vermekten çekinmeyin. Benzer şekilde uzun süreli uçak yolculuğu ya da planlanmış bir ameliyat öncesinde hap kullandığınızı hekiminize bildirmeniz gerekir, çünkü bu dönemlerde hareketsizliğe bağlı değerlendirme ayrıca yapılır. Bacağında şişlik ya da nefes darlığı olan bir kadının bu bulguları adet dönemine, yorgunluğa ya da kaygıya bağlaması sık görülür; böyle bir yorumla beklemek doğru değildir. Hap kullanımına başlamak, değiştirmek ya da bırakmak istediğinizde bu kararı hekiminizle birlikte vermeniz uygun olur.

İlgili İçerikler

• Rahim içi araç (spiral) nedir, nasıl etki eder ve nasıl takılır?
• Polikistik Over Sendromu (PCOS) Nedir?
• Adet ağrısı (dismenore) neden olur ve şiddetli adet sancısı neyi gösterir?
• Adet gecikmesi neden olur? Hamile değilken regl gecikmesi ve düzensizlik
• Endometriozis ve Çikolata Kisti Nedir?

Kaynaklar ve referanslar

Bu içerik, aşağıdaki bağımsız ve otoriter kaynaklarla desteklenmiştir:

• NHS (Birleşik Krallık), kombine doğum kontrol hapı
• NHS (Birleşik Krallık), yalnızca progestin içeren hap
• ACOG (Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Birliği), kombine hormonal korunma yöntemleri
• ACOG, yalnızca progestin içeren hormonal korunma
• NICE (Birleşik Krallık), Yoğun adet kanaması: değerlendirme ve yönetim (NG88)
• DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü), Aile planlaması ve korunma yöntemleri