Sperm Kalitesi Nasıl Artırılır?
Erkek faktörü, çocuk sahibi olamayan çiftlerin önemli bir bölümünde tabloya katkıda bulunur ve çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Bu yüzden değerlendirmenin ilk basamağında spermiyogram istenir.
Bu yazıda sperm kalitesini oluşturan parametreleri, hangi alışkanlıkların gerçekten fark yarattığını, değişikliklerin ne kadar sürede sonuca yansıdığını ve ne zaman ileri tetkik gerektiğini anlatıyoruz.
Sperm kalitesi neyi ifade eder?
Sperm kalitesi tek bir sayı değildir. Spermiyogram raporunda birkaç ayrı parametre değerlendirilir ve bunlar birlikte yorumlanır.
- Sayı ve konsantrasyon: kaç sperm bulunduğu.
- Hareketlilik: spermlerin ne kadarının hareket ettiği ve bu hareketin ileri yönlü olup olmadığı.
- Morfoloji: spermlerin şekil özellikleri.
- Canlılık: hareketsiz görünenlerin canlı olup olmadığı.
- Hacim ve pH: örneğin genel özellikleri.
Bir parametrenin sınırın altında olması tek başına kısırlık anlamına gelmez. Raporun nasıl okunacağı spermiyogram sonuçları nasıl okunur yazımızda ayrıntılıdır.
Üretim döngüsü neden üç ay?
Bir spermin olgunlaşması yaklaşık iki buçuk ay sürer, buna taşınma süresi eklendiğinde toplam yaklaşık üç aylık bir döngüden söz edilir. Bugün verilen bir örnekteki spermler, aylar önce üretilmeye başlanmıştır.
Bunun iki pratik sonucu vardır. Birincisi, bugün yaptığınız bir değişikliğin raporda görülmesi için yaklaşık üç ay geçmesi gerekir. İkincisi, birkaç ay önce geçirilen ateşli bir hastalık bugünkü sonucu bozabilir.
Bu yüzden tek bir kötü sonuç kalıcı bir tablo olarak yorumlanmaz ve testin belirli bir aralıkla tekrarlanması istenir.
Etkisi üzerinde fikir birliği olan başlıklar
Aşağıdaki başlıklarda yarar konusunda geniş bir uzlaşı vardır ve bunlar üzerinde çalışmak mantıklıdır.
- Sigarayı bırakmak: sperm parametreleri üzerindeki olumsuz etkisi iyi tanımlanmıştır.
- Alkolü azaltmak: özellikle yoğun kullanımda etkilidir.
- Kilo: aşırı kilo hormon dengesini değiştirir.
- Isıdan kaçınmak: testisler vücut sıcaklığının altında çalışacak şekilde konumlanmıştır; sauna, sıcak küvet ve uzun süre dizüstü bilgisayarı kucakta tutmak önerilmez.
- Anabolik steroid ve testosteron takviyesi kullanmamak: sperm üretimini baskılar, bu etki belirgindir.
- Uyku düzeni ve kronik stresin yönetilmesi.
Bu listedeki maddelerin çoğu genel sağlık açısından da yararlıdır, yani yapılan değişiklik boşa gitmez.
Etkisi tartışmalı ya da abartılan başlıklar
Bu konuda internette çok sayıda iddialı öneri dolaşıyor. Dürüst olmak gerekirse, bazılarının kanıtı sınırlıdır.
- Antioksidan takviyelerin bazı çalışmalarda olumlu sonuçları vardır, ancak kanıt tutarlı değildir ve yüksek doz kullanımın kendi riskleri olabilir.
- Tek bir gıdanın belirgin fark yarattığına dair güvenilir kanıt yoktur.
- Dar iç çamaşırı konusundaki etki, sıklıkla anlatıldığı kadar belirleyici değildir.
- Cep telefonu ve dizüstü bilgisayarla ilgili iddialar için kanıt zayıftır, ancak ısı maruziyeti ayrı ve gerçek bir başlıktır.
Takviye başlatmadan önce hekiminize danışın ve kullandıklarınızı değerlendirme öncesinde bildirin.
Beslenme ve egzersizde makul yaklaşım
Anlamlı olan tek tek besinler değil genel örüntüdür. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve balık ağırlıklı bir düzen, işlenmiş gıda ağırlıklı bir düzenden daha iyidir.
Düzenli ve orta yoğunlukta egzersiz yararlıdır. Aşırı ve zorlayıcı antrenman, özellikle performans artırıcı madde kullanımıyla birleştiğinde tersine etki yapar.
Bisiklet gibi uzun süreli oturma ve ısı içeren aktivitelerde ölçülü olmak makuldür, ancak tek başına belirleyici bir etken olarak sunulmamalıdır.
Varikosel: en sık düzeltilebilir neden
Varikosel, testis damarlarının genişlemesidir ve erkek infertilitesinde saptanabilen en sık düzeltilebilir bulgulardan biridir. Genellikle ağrısızdır ve muayenede fark edilir.
Her varikosel tedavi gerektirmez. Karar; varikoselin derecesine, sperm parametrelerine, çiftin öyküsüne ve planına göre verilir. Değerlendirmeyi üroloji ile birlikte yapmak doğru olur.
Ayrıntılar için varikosel ve kısırlık ilişkisi yazımıza bakabilirsiniz.
İleri tetkik ne zaman gerekir?
Spermiyogram bir başlangıç testidir. Sonuç ve öykü, ek değerlendirme gerekip gerekmediğini belirler.
- Hormon tetkikleri: sayı belirgin düşükse üretimi değerlendirmek için istenir.
- Ürolojik muayene ve ultrason: varikosel ve boşaltım yollarına ait durumlar için.
- Sperm DNA hasarı testi: tekrarlayan başarısızlık ya da gebelik kaybı öyküsünde. Bkz. sperm DNA hasarı.
- Genetik testler: çok düşük sayı ya da menide hiç sperm bulunmaması durumunda.
- Enfeksiyon değerlendirmesi: lökosit sayısı yüksekse.
Menide sperm bulunamazsa ne olur?
Bu tabloya azoospermi denir ve iki temel nedeni vardır: üretimin yetersiz olması ya da üretilen spermin dışarı taşınamaması. Ayrım tedaviyi belirlediği için önce bu netleştirilir.
Pek çok olguda cerrahi yöntemlerle testis dokusundan sperm elde edilebilir ve mikroenjeksiyonda kullanılabilir. Bu, sürecin bittiği anlamına gelmez.
Ayrıntılı bilgi için azoospermi ve mikro TESE yazımızı okuyabilirsiniz.
Sonuçlar iyileşmezse tedavi nasıl planlanır?
Yaşam tarzı düzenlemeleri her zaman parametreleri normal aralığa getirmez. Bu durumda tedavi, mevcut sperm ile en iyi sonucu almaya odaklanır.
- Değerler sınıra yakınsa ve kadın tarafında engel yoksa aşılama gündeme gelebilir. Bkz. aşılama.
- Belirgin düşüklüklerde mikroenjeksiyon öne çıkar. Bkz. ICSI.
- Sperm seçiminde ek bir aşama gerekiyorsa PICSI değerlendirilir.
- Cerrahi yolla sperm elde etme gerekebilir.
Yani kötü bir spermiyogram sonucu, tedavi seçeneklerinin tükendiği anlamına gelmez.
Değerlendirme çiftin ikisini birden kapsar
Erkek değerlendirmesinin geciktirilmesi, süreç kaybettiren en sık hatalardan biridir. Spermiyogram basit, hızlı ve ucuz bir testtir; ilk görüşmede istenmesi doğru olur.
Aynı şekilde, sonuç normal çıktığında da kadın tarafındaki değerlendirmenin tamamlanması gerekir. Tablo çoğu zaman tek bir tarafla açıklanmaz.
Çift olarak değerlendirme için randevu alabilirsiniz.
İlgili İçerikler
- Spermiyogram Sonuçları Nasıl Okunur?
- Varikosel Nedir? Belirtileri ve Erkek Kısırlığıyla İlişkisi
- Sperm DNA Hasarı (Fragmantasyonu) Nedir?
- ICSI (Mikroenjeksiyon)
Kaynaklar ve referanslar
Bu içerik, aşağıdaki bağımsız ve otoriter kaynaklarla desteklenmiştir: